Artrose van de middenvoet: slijtage in de wreef herkennen en behandelen

Artrose is slijtage van het kraakbeen in een gewricht. In de middenvoet zit die slijtage in de kleine gewrichten midden in de voet, ter hoogte van de wreef. U merkt pijn als u in beweging komt, stijfheid en soms een zwelling. Het komt veel voor: in een Engels onderzoek had 12 op de 100 mensen boven de 50 jaar het. De slijtage zelf gaat niet weg, maar de klachten kunnen wel minder worden. De behandeling begint zonder operatie: blijven bewegen, afvallen bij overgewicht, pijnstilling, schoenen en een steunzool. Hoe goed zolen helpen, is nog niet goed onderzocht.

De botten van de voet van opzij en een beetje van boven in 3D: de gewrichten midden in de voet gloeien zacht rood

Wat is artrose van de middenvoet?

De botten van de voet van bovenaf in 3D: de voetwortelbeentjes in het midden en de vijf middenvoetsbeentjes, met de gewrichtsspleten ertussen licht verlicht
De gewrichten van de middenvoet liggen midden in de voet, tussen de voetwortelbeentjes en de vijf middenvoetsbeentjes.

In een gewricht komen twee of meer botten samen. Op die botten ligt een laagje glad kraakbeen, zodat ze soepel langs elkaar bewegen. Bij artrose slijt dat kraakbeen meer dan normaal: het wordt dun en brokkelig, of het verdwijnt. Het lichaam kan dat niet herstellen.

De botten bewegen dan minder soepel langs elkaar. Dat geeft wrijving en pijn. Er kunnen ruwe randjes aan het bot groeien, en er kan vocht in het gewricht komen. Daardoor wordt de voet dik en stijf.

De voet en enkel hebben samen 28 botten en meer dan 30 gewrichten. De middenvoet is het deel waar de middenvoetsbeentjes vastzitten aan de kleinere voetwortelbeentjes. Slijtage op die plek heet artrose van de middenvoet.

Hoe vaak komt het voor, en bij wie?

  • In een Engels onderzoek onder ruim 5.000 mensen van 50 jaar en ouder had 12 op de 100 pijn in de middenvoet met slijtage op de röntgenfoto.
  • Het kwam vaker voor bij vrouwen en bij mensen boven de 75 jaar.
  • Het hing samen met een hoger gewicht.
  • De meeste mensen met deze klacht waren er in het jaar ervoor mee naar een huisarts of een podotherapeut geweest.
Lees meerLees minder

In een tweede onderzoek uit dezelfde groep hadden mensen met slijtage in de middenvoet gemiddeld een iets plattere voet dan mensen zonder. De onderzoekers schrijven er zelf bij dat dit niet bewijst dat een plattere voet de slijtage veroorzaakt.

Hoe herkent u artrose van de middenvoet?

Hoe ontstaat artrose in de voet?

De folder van de orthopeden noemt drie oorzaken:

Slijtage zonder duidelijke oorzaak
Dit komt het meest voor, bij mensen van middelbare leeftijd en ouder.
Na een ontsteking van het gewricht
Bijvoorbeeld bij reuma. Dit kan op elke leeftijd, en meestal in beide voeten.
Na een breuk of een letsel van de banden
Het kraakbeen kan direct beschadigd zijn, of sneller slijten doordat u anders bent gaan bewegen. Dit kan jaren later nog opkomen.

Een hoger gewicht hangt samen met deze klacht. Of een eerdere blessure de kans vergroot, was in het Engelse onderzoek niet zeker; mensen met slijtage in de middenvoet herinnerden zich wel vaker een breuk.

Hoe wordt het vastgesteld?

De huisarts onderzoekt het pijnlijke gewricht en kan meestal zeggen of het artrose is. Een röntgenfoto is volgens Thuisarts meestal niet nodig. Als u en uw huisarts het nodig vinden, gaat u naar de orthopeed. Die vraagt wanneer de pijn begon, of u een blessure hebt gehad en welke schoenen u draagt, onderzoekt de voet en kijkt hoe u loopt. Vaak volgt een röntgenfoto, soms aanvullend onderzoek.

Lees meerLees minder

Een gewone foto laat niet alles zien. In een onderzoek hadden mensen met aanhoudende pijn in de middenvoet en een normale röntgenfoto op een MRI-scan toch afwijkingen die bij beginnende slijtage passen.

Wordt het steeds erger?

Beschadigd kraakbeen herstelt nauwelijks. Dat betekent niet dat de klachten steeds toenemen: bij artrose wisselen de klachten, en er zijn periodes waarin het beter gaat. Hoe artrose van de middenvoet over de jaren verloopt, staat in geen van de bronnen die wij lazen.

Ons advies: probeer de adviezen hieronder vier tot zes weken. Is de pijn dan niet minder, of wordt hij erger, maak dan een afspraak. Geeft u de pijn een 7 of hoger op een schaal van 0 tot 10, wacht dan niet.

Wat kunt u zelf doen?

De benen van iemand in een donkere broek en wandelschoenen, van achteren gezien, lopend over een vlak grindpad in een park
  • Blijf bewegen. Wandelen, fietsen en zwemmen zijn goed bij artrose.
  • Doe het rustiger als het veel pijn doet. Belast het gewricht dan een tijd minder, maar blijf wel regelmatig bewegen.
  • Val af als u te zwaar bent. Dat vermindert de belasting op de gewrichten.
  • Pijnstilling. Begin met paracetamol. Tabletten zoals ibuprofen, naproxen of diclofenac slikt u hoogstens twee weken achter elkaar.
  • Schoenen. Draag ruime schoenen met een lage hak; geen hoge hakken en geen strakke of spitse schoenen.
  • Niet nodig: glucosamine en chondroïtine helpen volgens Thuisarts niet.

Wat helpt wel en wat is onzeker, volgens de bronnen?

Steunzool die de voetboog volgt
Door orthopeden genoemd als behandeling (“een harde of een zachte steunzool”). Het enige onderzoek met een vergelijkingsgroep (37 mensen, kant-en-klare zool tegenover een nepzool) vond na 12 weken geen verschil in pijn. Een onderzoek zonder vergelijkingsgroep vond wel een grote verbetering, maar een deel van die mensen kreeg ook een stijve plaat in de schoen. Een groot onderzoek met 140 mensen is in 2024 aangekondigd; de uitkomst hebben wij niet gevonden.
Stijve inlegzool of stijve schoenzool
Orthopeden noemen schoenen “met een harde zool die de afwikkeling van uw voet vergemakkelijkt”. Twee kleine onderzoeken zonder vergelijkingsgroep (13 en 20 mensen) vonden minder pijn, het ene direct en het andere na vier weken. Wat het na twaalf weken doet, is niet bekend.
Bewegen en oefenen
Orthopeden noemen een beweegprogramma bij de fysiotherapeut. Onderzoek bij de middenvoet is niet gevonden.
Afvallen
Aangeraden bij overgewicht.
Pijnstillers
Paracetamol eerst; ontstekingsremmers kort.
Injectie met een ontstekingsremmer
Genoemd door orthopeden. In onderzoek gaf een injectie op korte termijn minder pijn; na drie maanden was dat effect grotendeels weg.
Operatie
Pas als het andere niet genoeg helpt. Meestal wordt het gewricht vastgezet, zodat de botten aan elkaar groeien. Het gewricht beweegt daarna niet meer, maar de pijn wordt veel minder of verdwijnt. Na de operatie mag u de voet meestal een aantal weken niet belasten; het hele herstel kan vier tot negen maanden duren.
Glucosamine, chondroïtine
Helpen niet.

Wat kan de podotherapeut doen?

Het traject van 12 weken

  1. De zolen worden op maat gemaakt. Na ongeveer 2 weken komen ze bij u thuis.

  2. U went er in hoogstens 2 weken aan, door ze elke dag wat langer te dragen.

  3. Daarna draagt u de zolen 8 weken de hele dag. Bij heftige klachten ook thuis.

  4. U krijgt rek- en strekoefeningen mee, en tips om het herstel de ruimte te geven.

  5. Tussendoor bent u welkom voor een controle of een aanpassing van de zool.

  6. Na 12 weken bekijken wij hoeveel de klachten zijn afgenomen. Is dat niet genoeg, dan passen wij de behandeling aan of verwijzen wij door, bijvoorbeeld naar de fysiotherapeut, manueel therapeut, chiropractor of orthopeed.

Eerlijk over het bewijs: de slijtage zelf haalt een zool niet weg. Of een zool de pijn vermindert, is nog niet goed onderzocht: het enige onderzoek met een vergelijkingsgroep (37 mensen, een kant-en-klare zool) vond na 12 weken geen verschil met een nepzool, kleinere onderzoeken zonder vergelijkingsgroep vonden wel verbetering, en zolen op maat zijn bij deze klacht niet apart onderzocht. Dat de zool het herstel helpt, is de ervaring van onze praktijk uit bijna 18 jaar, geen uitkomst van onderzoek. Soms is een zool alleen niet genoeg.

Wanneer naar de praktijk, en wanneer eerst naar de arts?

Naar de praktijk kunt u zonder verwijzing. Maak een afspraak als de pijn na vier tot zes weken niet minder is of erger wordt, of als u de pijn een 7 of hoger geeft en er geen van de signalen hieronder speelt.

Bel direct de huisarts of de huisartsenpost als:

  • uw voet rood, dik en warm is, of u koorts hebt;
  • u niet op uw voet kunt staan;
  • de pijn begon na een val of ongeluk.

Maak op een werkdag een afspraak bij de huisarts als:

  • u ’s nachts pijn hebt die niet wegtrekt;
  • u de voet nog maar heel weinig kunt bewegen;
  • u tintelingen of minder gevoel in de voet hebt;
  • u diabetes hebt en pijn aan uw voet;
  • u nog niet weet wat de oorzaak van de pijn is en u een diagnose wilt.

Volgens Thuisarts kan de huisarts bij heel weinig beweging of aanhoudende nachtpijn doorverwijzen naar het ziekenhuis.

Veelgestelde vragen over artrose van de middenvoet

Gaat artrose in de voet weer over?

Nee, beschadigd kraakbeen herstelt nauwelijks. De klachten kunnen wel minder worden en wisselen per periode.

Hoe weet ik of het artrose is?

Pijn bij het op gang komen, stijfheid na het opstaan die binnen een half uur afneemt en soms een dikke wreef passen erbij. De huisarts kan het meestal met onderzoek vaststellen.

Mag ik blijven wandelen?

Ja. Blijven bewegen is het advies bij artrose. Doe bij veel pijn tijdelijk minder.

Helpt een steunzool?

Orthopeden noemen de steunzool als behandeling. In het enige vergelijkende onderzoek was na 12 weken geen verschil met een nepzool te zien; ander onderzoek is positiever maar zwak. Wij maken meestal een zool op maat; dat berust op de ervaring van onze praktijk.

Wat voor schoenen zijn goed?

Orthopeden noemen schoenen met een harde zool die het afwikkelen van de voet makkelijker maakt. Draag geen hoge hakken en geen strakke of spitse schoenen.

Helpt een injectie?

Op korte termijn kan een injectie de pijn verminderen. In onderzoek hield dat effect niet lang aan.

Wanneer is een operatie nodig?

Als de artrose niet reageert op de andere behandelingen. Voor ons is opereren altijd de allerlaatste stap.

Heb ik een röntgenfoto nodig?

Volgens Thuisarts meestal niet. De orthopeed maakt er wel vaak een.

Komt het door platvoeten?

Mensen met deze klacht hadden in onderzoek gemiddeld een iets plattere voet. Dat bewijst niet dat een platte voet de oorzaak is. Meer over Platvoeten.

Staat uw vraag er niet bij? Bel 085 02 90 556 of bekijk alle vragen en antwoorden.

Bronnen

  1. Ziekenhuis Amstelland. Folder Artrose voet en enkel (opent in een nieuw tabblad). Versie 2.0, januari 2025.
  2. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb artrose (opent in een nieuw tabblad).
  3. Thomas MJ e.a. The epidemiology of symptomatic midfoot osteoarthritis in community-dwelling older adults: cross-sectional findings from the Clinical Assessment Study of the Foot (opent in een nieuw tabblad). Arthritis Research and Therapy 2015;17:178.
  4. Lim PQX e.a. Efficacy of non-surgical interventions for midfoot osteoarthritis: a systematic review (opent in een nieuw tabblad). Rheumatology International 2023;43:1409-1422.
  5. Lim PQX e.a. Efficacy of arch contouring foot orthoses for midfoot osteoarthritis: protocol for a randomised controlled trial (opent in een nieuw tabblad). Journal of Foot and Ankle Research 2024;17:e70000.
  6. Lithgow MJ e.a. Structural foot characteristics in people with midfoot osteoarthritis (opent in een nieuw tabblad). Arthritis Care and Research 2024;76:225-230.
  7. Arnold JB e.a. Bone marrow lesions and MRI-detected structural abnormalities in patients with midfoot pain and osteoarthritis (opent in een nieuw tabblad). Arthritis Care and Research 2023;75:1113-1122.
  8. NHS (Engeland). Pain in the top of the foot (opent in een nieuw tabblad).

Hoe lang u het zelf probeert, wanneer u een afspraak maakt en ons advies over opereren, is het advies van onze praktijk. Dat komt niet uit deze bronnen.

Verwante klachten