Druk en pijn in het onderbeen bij inspanning (compartimentsyndroom)

Bij een chronisch compartimentsyndroom wordt de druk in een spiergroep van uw onderbeen te hoog als u zich inspant. Uw been gaat pijn doen en voelt strak en vol. Dat neemt toe tot u moet stoppen, en zakt daarna weer. Het komt vooral voor bij hardlopers, schaatsers en mensen die veel marcheren. De behandeling begint zonder operatie: rustiger opbouwen, oefenen en anders leren lopen.

Let op: spoed. Krijgt u na een val, een harde trap, een botbreuk of een operatie hevige pijn in een strak, hard onderbeen, pijn die steeds erger wordt en niet zakt met rust of een pijnstiller? Dat kan een acuut compartimentsyndroom zijn. Bel dan direct de huisartsenpost of 112. Wacht niet af en maak geen afspraak bij ons.

Het onderbeen van voren en een beetje van buiten in 3D: de spiergroep naast het scheenbeen is gezwollen en gloeit rood, binnen een strak, half doorzichtig vlies

Wanneer is het spoed? (acuut compartimentsyndroom)

Een acuut compartimentsyndroom ontstaat plotseling, meestal na een letsel: een botbreuk, een zware kneuzing, een brandwond of een operatie. De druk in de spiergroep loopt zo hoog op dat spieren en zenuwen te weinig bloed krijgen. Zonder snelle behandeling kunnen ze blijvend beschadigen.

U herkent het aan:

  • hevige pijn, erger dan u bij het letsel zou verwachten;
  • pijn die steeds toeneemt, ook als u het been hoog legt, stilhoudt en een pijnstiller neemt;
  • een strak, hard, gezwollen onderbeen;
  • veel pijn als de spier wordt gerekt, bijvoorbeeld als iemand uw tenen of voet beweegt;
  • tintelingen of een doof gevoel;
  • de grote teen of de voet niet meer goed kunnen bewegen;
  • later: minder kracht, een bleke of koude voet.

Wat u doet: zoek direct medische hulp. Bel de huisartsenpost of 112. Beweeg het been zo weinig mogelijk. De behandeling is een spoedoperatie in het ziekenhuis, waarbij de chirurg het vlies om de spieren opent.

Verschil met de chronische vorm: bij de chronische vorm komt de pijn alleen bij inspanning en zakt ze in rust. Bij de acute vorm zakt de pijn niet.

Wat is een chronisch compartimentsyndroom?

Hoe voelt een chronisch compartimentsyndroom?

Een hardloper in zwarte hardlooptights en sportschoenen is gestopt en staat voorovergebogen met beide handen op de onderbenen; het gezicht is niet te zien
  • Pijn of een strak, vol gevoel in een deel van het onderbeen, dat tijdens de inspanning steeds toeneemt.
  • Vaak moet u stoppen met wat u doet.
  • Soms een branderig gevoel, kramp, tintelingen of minder gevoel boven op de voet.
  • Soms het gevoel minder controle over voet of onderbeen te hebben.
  • Meestal in beide benen: bij 85 tot 95 van de 100 mensen.
  • In rust zakken de klachten, meestal snel. Een paar uur napijn is niet ongewoon.
  • In rust is aan het been meestal niets te zien of te voelen.

Bij wie komt het voor?

Waardoor ontstaat het?

De precieze oorzaak is niet bekend. Wat de bronnen noemen:

Overbelasting
Een paar dagen veel te zwaar belasten, of de training te snel opbouwen.
De manier van bewegen
Bij hardlopers: grote passen en landen op de hiel.
Meer gaan trainen
Meer gaan trainen komt voor als aanleiding.
Middelen
Mogelijk het gebruik van creatine of anabole steroïden.

Is het een compartimentsyndroom, of iets anders?

Shin splints
Zeurende pijn langs de binnenrand van het scheenbeen, over een strook van minstens 5 centimeter, die na het sporten uren tot dagen kan blijven. Lees Shin splints.
Een vermoeid­heids­breukje
Hevige pijn op één plek op het bot die u goed kunt aanwijzen, soms ook in rust en ’s nachts. Ga naar de huisarts.
Een beknelde zenuw
Pijn die er meestal steeds is, ook ’s nachts, met soms een voet die sleept. Ga naar de huisarts.
Een beknelde slagader in de knieholte
Binnen 5 tot 10 minuten pijn en kramp hoog in de kuit, die na stoppen binnen een paar minuten zakt. Ga naar de huisarts.
Vernauwde slagaders (etalagebenen)
Pijn bij het lopen na steeds dezelfde afstand, vooral op oudere leeftijd. Ga naar de huisarts.
Overbelaste spier of pees aan de voorkant
Lees Pijn aan de voorste scheenbeenspier en Pijn aan de voorkant van het onderbeen.

De richtlijn zegt eerlijk dat geen van deze klachten met alleen een gesprek en lichamelijk onderzoek zeker is vast te stellen.

Hoe wordt het vastgesteld?

Een podotherapeut bekijkt de voet van een patiënt die op een glazen meetplaat staat

De arts stelt de diagnose op uw verhaal en op onderzoek van het been direct na een inspanningstest, bijvoorbeeld op een loopband. Passen een harde spier en drukpijn over de spiergroep bij het verhaal, dan is een compartimentsyndroom waarschijnlijk.

In onze praktijk beginnen wij met een podotherapeutisch onderzoek: een gesprek over de klacht, voelen waar de pijn zit, de voeten bekijken op een glasplaat met spiegel, kijken hoe u loopt en uw schoenen nakijken. Daarna hoort u wat wij zien en wat wij adviseren. Wij kunnen geen druk meten en stellen de diagnose compartimentsyndroom niet zelf vast; bij een sterk vermoeden verwijzen wij u naar de huisarts of sportarts.

Lees meerLees minder

De drukmeting. In het ziekenhuis kan met een naald de druk in de spiergroep worden gemeten. De richtlijn raadt aan daar niet mee te beginnen: eerst 12 weken behandelen zonder meting, en pas meten als de klachten blijven en een operatie wordt overwogen. De meting is niet erg betrouwbaar; er zijn geen afgesproken grenswaarden.

Wat kunt u zelf doen?

Ons advies: probeer het 4 tot 6 weken zelf. Wordt het niet beter of erger, maak dan een afspraak. De regel “bij pijn van 7 of hoger meteen een afspraak” geldt hier niet bij hevige pijn na een letsel of pijn die in rust niet zakt. Dat is spoed voor de arts.

Gaat het vanzelf over?

Zolang u dezelfde inspanning op dezelfde manier blijft doen, komen de klachten meestal terug. De klachten kunnen in de loop van de tijd sneller opkomen en langer aanhouden. De richtlijn laat de behandeling na 6 en 12 weken beoordelen. Zijn de klachten na 12 weken behandelen niet minder, dan volgt een verwijzing naar het ziekenhuis.

Wat helpt wel en wat helpt niet, volgens de bronnen?

Eerst zonder operatie
De richtlijn: begin bij een vermoeden met behandelen zonder drukmeting, met uitleg, doseren van de belasting, pijn verminderen en oefentherapie.
Anders leren lopen
Het best onderzochte onderdeel, vooral bij militairen met klachten van de voorste spiergroep. In een Amerikaans onderzoek bij 10 mensen die op een operatie wachtten, leerden zij zes weken op de voorvoet lopen; een jaar later was niemand geopereerd. In een Nederlands onderzoek bij 75 militairen ging 65 op de 100 na looptraining zonder operatie terug aan het werk; na ongeveer twee jaar gold dat nog voor 57 op de 100 van wie het bekend was. Het zijn kleine onderzoeken zonder vergelijkingsgroep.
Zolen en schoenen
Niet onderzocht bij deze klacht. Sportzorg: bij een afwijkend bewegingspatroon kan correctie met zolen worden overwogen. Een ziekenhuisprotocol noemt “inlays of sportschoen” als deel van de behandeling. Thuisarts noemt goede schoenen en een andere manier van lopen, geen zolen. Een overzicht van behandelingen zonder operatie vond onderzoek naar massage, looptechniek en injecties, niet naar zolen. De oudere richtlijn van de sportartsen (2010) zegt het ronduit: het corrigeren van schoeisel, een naar binnen kantelende voet en looptechniek is bij deze klacht niet wetenschappelijk onderbouwd.
Massage, rekken
Genoemd als mogelijkheid. Eén klein onderzoek (30 mensen) gaf geen duidelijk verschil in pijn tussen twee soorten massage.
Operatie
Pas als behandelen zonder operatie te weinig doet. De chirurg opent het vlies om de spiergroep (fasciotomie). Voor de voorste spiergroep lopen de succescijfers in de onderzoeken uiteen van 52 tot 100 op de 100; voor de diepe spiergroep in de kuit zijn de resultaten minder goed. Er is een kleine kans (ongeveer 6 op de 100) dat de klachten terugkomen. Vergelijkend onderzoek ontbreekt. In één onderzoek bij 43 patiënten keerde na een operatie 77 op de 100 terug op het oude sportniveau, tegen 25 op de 100 zonder operatie.
Drukmeting vooraf
Niet nodig om te beginnen met behandelen. In twee Nederlandse onderzoeken bij militairen zei de gemeten druk niets over wie zonder operatie herstelde.

Wat kan de podotherapeut doen?

Een podotherapeut bespreekt de uitkomst van het onderzoek met een patiënt

Een chronisch compartimentsyndroom heeft te maken met lopen, rennen en hoe u uw onderbeen daarbij belast. Daar kijken wij naar. Een been zonder klachten behandelen wij in principe niet.

Vinden wij bij het onderzoek iets in uw staan of lopen dat bij de klachten past, dan volgt meestal een traject van 12 weken met zolen op maat. De zool ondersteunt het staan en lopen en vermindert de belasting, zodat de klacht makkelijker kan herstellen.

Het traject van 12 weken

  1. De zolen worden op maat gemaakt. Na ongeveer 2 weken komen ze bij u thuis.

  2. U went er in hoogstens 2 weken aan, door ze elke dag wat langer te dragen.

  3. Daarna draagt u de zolen 8 weken de hele dag. Bij heftige klachten ook thuis.

  4. U krijgt rek- en strekoefeningen mee, en tips om het herstel de ruimte te geven.

  5. Tussendoor bent u welkom voor een controle of een aanpassing van de zool.

  6. Na 12 weken bekijken wij hoeveel de klachten zijn afgenomen. Is dat niet genoeg, dan passen wij de behandeling aan of verwijzen wij door, bijvoorbeeld naar de fysiotherapeut, manueel therapeut, chiropractor of orthopeed.

Eerlijk over het bewijs: naar zolen op maat bij een compartimentsyndroom is geen onderzoek gedaan. De sportartsen noemen zolen als iets om te overwegen bij een afwijkend bewegingspatroon. Hun richtlijn uit 2010 noemt dat niet wetenschappelijk onderbouwd. Het onderzoek dat er is, gaat over anders leren lopen, niet over zolen. Thuisarts noemt de podotherapeut als een van de begeleiders bij de terugkeer naar sport of werk. Dat de zool het herstel helpt, is de ervaring van onze praktijk uit bijna 18 jaar, geen uitkomst van onderzoek. Soms is een zool alleen niet genoeg. Bij deze klacht is de kans reëel dat er meer nodig is, zoals looptraining of uiteindelijk een operatie.

Past bij de richtlijn: ook de richtlijn bekijkt na 12 weken of de behandeling genoeg heeft gedaan en verwijst anders door.

Wanneer naar de praktijk, en wanneer eerst naar de arts?

Naar de praktijk kunt u zonder verwijzing bij pijn of een strak gevoel in het onderbeen dat alleen bij inspanning komt en in rust zakt, als dat na 4 tot 6 weken zelf proberen niet beter is of erger wordt.

Bel direct de huisartsenpost of 112 bij:

  • hevige, toenemende pijn in een strak, hard onderbeen na een val, trap, botbreuk of operatie;
  • pijn die in rust en met een pijnstiller niet zakt;
  • een voet die doof, koud of bleek wordt, of die u niet meer kunt bewegen.

Maak een afspraak bij de huisarts bij:

  • een voet die sleept of die u moeilijk kunt optillen;
  • pijn die er ook in rust of ’s nachts is;
  • pijn op één vaste plek op het bot;
  • pijn bij het lopen die steeds na dezelfde afstand komt.

Veelgestelde vragen over het compartimentsyndroom

Wat is het verschil tussen acuut en chronisch?

Chronisch: pijn bij inspanning die in rust zakt. Acuut: hevige pijn na een letsel die niet zakt. Dat laatste is spoed.

Is een chronisch compartimentsyndroom gevaarlijk?

De klachten zakken in rust en de spier herstelt. In twee Nederlandse onderzoeken bij militairen die eerst zonder operatie werden behandeld, ging de chronische vorm bij niemand over in de acute.

Moet ik geopereerd worden?

Niet als eerste stap. De richtlijn begint zonder operatie en overweegt die pas als 12 weken behandelen te weinig doet. Voor ons is opereren altijd de laatste stap.

Helpt het om anders te gaan lopen?

Mogelijk. In kleine onderzoeken bij militairen en hardlopers hielp het veel mensen om op de voorvoet te landen en kleinere passen te maken. Doe dat onder begeleiding; het belast uw kuiten en achillespees meer.

Heb ik een drukmeting nodig?

Niet om te beginnen. De richtlijn raadt de meting alleen aan als een operatie wordt overwogen.

Helpen steunzolen?

Dat is voor deze klacht niet onderzocht. De sportartsen noemen zolen als mogelijkheid bij een afwijkend bewegingspatroon.

Mag ik blijven sporten?

Doe tijdelijk minder en kies sporten die geen klachten geven, zoals fietsen of zwemmen. Bouw daarna rustig op.

Waarom heb ik het aan beide benen?

Dat is bij deze klacht gewoon: 85 tot 95 van de 100 mensen heeft het tweezijdig.

Is het hetzelfde als shin splints?

Nee. Shin splints geven pijn langs de binnenrand van het scheenbeen die na het sporten lang kan blijven. Bij een compartimentsyndroom zit de pijn in de spier en zakt ze na het stoppen.

Hoe lang duurt het herstel na een operatie?

Een ziekenhuisprotocol noemt gemiddeld 8 tot 10 weken tot u weer sport als één been is geopereerd, en 12 weken bij twee benen.

Staat uw vraag er niet bij? Bel 085 02 90 556 of bekijk alle vragen en antwoorden.

Bronnen

  1. Vereniging voor Sportgeneeskunde / FMS. Richtlijn Inspanningsgebonden pijnsyndromen van het onderbeen (opent in een nieuw tabblad), 2022 (geautoriseerd door onder meer KNGF, NOV, NVvH en de Nederlandse Vereniging van Podotherapeuten). Modules Anamnese, Lichamelijk onderzoek, Drukmeting, Conservatieve behandelingen, Fasciotomie bij CECS.
  2. Thuisarts.nl. De spanning op de spieren in mijn onderbeen is te hoog bij sporten of werken en ik ga naar de sportarts of het ziekenhuis (opent in een nieuw tabblad). Gewijzigd 5-11-2024.
  3. Sportzorg.nl (Vereniging voor Sportgeneeskunde). Chronisch compartimentsyndroom (logesyndroom) van het onderbeen (opent in een nieuw tabblad).
  4. Albert Schweitzer ziekenhuis, sportgeneeskunde. Protocol Chronische compartiment syndroom (opent in een nieuw tabblad). Een protocol voor verwijzers, geen richtlijn; ouder dan de richtlijn van 2022.
  5. Gezondheid en Wetenschap (België). Compartimentsyndroom (logesyndroom) (opent in een nieuw tabblad). Aangepast 6-3-2025.
  6. Diebal AR e.a. Forefoot running improves pain and disability associated with chronic exertional compartment syndrome (opent in een nieuw tabblad). American Journal of Sports Medicine 2012;40:1060-1067.
  7. Zimmermann WO e.a. Conservative treatment of anterior chronic exertional compartment syndrome in the military, with a mid-term follow-up (opent in een nieuw tabblad). BMJ Open Sport & Exercise Medicine 2019;5:e000532.
  8. Rajasekaran S, Hall MM. Nonoperative management of chronic exertional compartment syndrome: a systematic review (opent in een nieuw tabblad). Current Sports Medicine Reports 2016;15:191-198.
  9. Vogels S e.a. (voorste spiergroep, 108 militairen) en Van der Wee MJL e.a. (diepe spiergroep, 83 militairen). Archives of Rehabilitation Research and Clinical Translation 2022. Vogels e.a. (opent in een nieuw tabblad) en Van der Wee e.a. (opent in een nieuw tabblad)
  10. Thein R e.a. Return to sports after chronic anterior exertional compartment syndrome of the leg: conservative treatment versus surgery (opent in een nieuw tabblad). Journal of Orthopaedic Surgery 2019.
  11. Nederlandse Vereniging voor Heelkunde / FMS. Richtlijn Open onderbeenfractuur, module SEH-onderzoek (opent in een nieuw tabblad), 2017. Alleen de signalen van een compartimentsyndroom na een breuk.
  12. Sportzorg.nl. Onderbeen (opent in een nieuw tabblad) (overzichtspagina).
  13. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb etalage-benen (opent in een nieuw tabblad). Gewijzigd 23-6-2026.
  14. St. Antonius Ziekenhuis, chirurgie. Folder Chronisch compartimentsyndroom (onderbeen) (opent in een nieuw tabblad) (2012). Alleen gebruikt voor de acute vorm.
  15. Vereniging voor Sportgeneeskunde. Monodisciplinaire richtlijn Chronisch compartimentsyndroom van het onderbeen (opent in een nieuw tabblad), 2010. Vervangen door de richtlijn van 2022.

Hoe lang u het zelf probeert, wanneer u een afspraak maakt en het traject van 12 weken zijn het advies en de werkwijze van onze praktijk. Dat komt niet uit deze bronnen.

Verwante klachten