Scheve grote teen (hallux valgus): wat het is en wat helpt

Bij een hallux valgus staat uw grote teen scheef, in de richting van de andere tenen. Naast de teen ontstaat een knobbel die pijn kan doen in uw schoenen. Niet iedereen heeft er last van. Het belangrijkste wat u zelf kunt doen, is schoenen dragen die goed passen. Ons advies: geef dat vier tot zes weken. Doet de knobbel daarna nog pijn, laat dan onderzoeken wat uw voet nodig heeft.

De voorvoet van boven in 3D: de grote teen staat scheef naar de tweede teen en aan de binnenkant van de voet steekt een knobbel uit die rood gloeit

Wat is een hallux valgus?

De botten van de voorvoet van boven in 3D: het eerste middenvoetsbeen wijkt duidelijk naar binnen, de grote teen staat schuin naar de andere tenen toe en het kopje van het middenvoetsbeen steekt aan de binnenkant uit
De grote teen staat scheef naar de andere tenen toe. Aan de binnenkant van de voet steekt het kopje van het eerste middenvoetsbeen uit: dat is de knobbel.

Bij een hallux valgus staat de grote teen in het grondgewricht scheef, in de richting van de andere tenen. Het grondgewricht is het gewricht waar de grote teen aan de voet vastzit. Hallux betekent grote teen. Valgus betekent dat de teen naar de andere tenen toe staat.

Doordat de teen scheef gaat staan, draait het eerste middenvoetsbeen naar binnen. Aan de binnenkant van de voet ontstaat zo een knobbel naast de grote teen. Die knobbel heet ook knok of bunion.

Lees meerLees minder

Over de knobbel kan de huid rood en gevoelig worden. Bij langdurige wrijving van de schoen kan er eelt ontstaan, of een ontsteking van de slijmbeurs. Een slijmbeurs is een klein kussentje met vocht tussen bot en huid.

Een hallux valgus kan ook gevolgen hebben voor de andere tenen. De grote teen kan de tweede teen opzij duwen of eroverheen gaan liggen. De tweede teen kan dan krom gaan staan, of zelfs uit de kom raken.

Hoe voelt een hallux valgus?

Hoe vaak komt een hallux valgus voor?

Een hallux valgus komt veel voor, en vaker naarmate mensen ouder worden. Onderzoekers hebben de resultaten van tientallen onderzoeken samengevoegd. Bij vrouwen komt een hallux valgus vaker voor dan bij mannen. Lang niet iedereen met een scheve teen heeft er last van.

  • Ongeveer 1 op de 4 volwassenen tot 65 jaar heeft een hallux valgus.
  • Ruim 1 op de 3 mensen boven de 65 heeft er een.
  • Ruim 2 keer zo vaak bij vrouwen als bij mannen.

Wat is het verschil met een stijve grote teen (hallux rigidus)?

Ook een stijve grote teen geeft pijn bij het grondgewricht van de grote teen. Het zijn twee verschillende klachten, die wel samen kunnen voorkomen.

Het grondgewricht van de grote teen van de binnenkant in 3D: de teen staat recht, bovenop het gewricht zit een klein botrandje en het gewricht gloeit rood
Scheve grote teen (hallux valgus)

De teen staat scheef naar de andere tenen toe, met een knobbel aan de binnenkant van de voet. De pijn zit vooral bij de knobbel, en vaak in schoenen.

Stijve grote teen (hallux rigidus)

Het gewricht van de grote teen wordt stijf en beweegt steeds minder mee als u de voet afwikkelt. Vaak komt dat door slijtage van het kraakbeen, in vaktaal artrose. Bovenop het gewricht kan een harde zwelling zitten. Een hallux valgus kan ook samengaan met slijtage in dit gewricht.

Wordt het gewricht van uw grote teen opeens dik, rood en warm, en doet het veel pijn? Dan kan het jicht zijn. Lees wanneer u eerst naar de huisarts gaat.

Hoe ontstaat een hallux valgus?

Wat een hallux valgus precies veroorzaakt, is niet bekend. Wel weten onderzoekers welke dingen de kans groter maken.

Drie keer de voorvoet van boven in 3D: eerst met een rechte grote teen, dan met een matig scheve grote teen en een kleine knobbel, dan met een grote teen die over de tweede teen ligt en een grote knobbel
Een hallux valgus kan licht zijn, of zo ernstig dat de grote teen over de tweede teen heen ligt.
Geslacht en leeftijd
Bij vrouwen en op oudere leeftijd komt het vaker voor.
Familie
Zit het in de familie, dan hebt u er vaak al op jonge leeftijd last van.
Voetstand
Bij platvoeten of een te korte achillespees beweegt uw voet anders als u loopt, met meer druk op de grote teen.
Een afwijking van de voet
Die kan aangeboren zijn, door reuma ontstaan, of op oudere leeftijd door zwakkere voetspieren komen.
Schoenen
Of bepaalde schoenen een hallux valgus veroorzaken, is niet duidelijk. Krappe schoenen drukken wel op de knobbel.
Lees meerLees minder

Ook artrose of ontstekingen in de gewrichtjes van de voorvoet worden genoemd, en een gewricht tussen de grote teen en de middenvoet dat te veel of te weinig beweegt. Een overzicht van onderzoeken vond voor voetstand, beweeglijkheid en schoenen geen eenduidig verband. Zulke factoren spelen dus mogelijk mee, maar bewezen oorzaken zijn het niet.

Hoe stelt de podotherapeut een hallux valgus vast?

De handen van een podotherapeut op een behandelbank: de ene hand houdt de voorvoet vast, de andere pakt de grote teen en beweegt hem

De podotherapeut herkent een hallux valgus aan uw verhaal en aan wat hij ziet en voelt bij het onderzoek. Een röntgenfoto is daarvoor niet nodig. Die is pas van belang als een orthopedisch chirurg een operatie overweegt.

U vertelt waar en wanneer het pijn doet, in welke schoenen, en wat u al hebt geprobeerd.

Lees meerLees minder

De podotherapeut bekijkt uw voeten als u staat en loopt. Hij kijkt hoe scheef de teen staat en of hij terug te brengen is naar een rechte stand. Hij test hoe goed het gewricht van de grote teen beweegt en of dat pijn doet. Ook kijkt hij naar eelt, wondjes, de andere tenen, de stand van uw voet en uw schoenen.

Hoe scheef de teen staat, kan hij vastleggen met een vaste schaal in vijf stappen, de Manchester-schaal.

Pijn bij de grote teen kan ook een andere oorzaak hebben, zoals slijtage van het gewricht, jicht of reuma. Twijfelt de podotherapeut, dan verwijzen wij u naar uw huisarts. Aan het eind hoort u wat er aan de hand is en wat wij adviseren. Lees hoe het eerste onderzoek verloopt.

Wat kunt u zelf doen bij een hallux valgus?

Het belangrijkste wat u zelf kunt doen, is goede schoenen dragen. Zo komt er minder druk op de knobbel:

  • Draag schoenen die passen bij de vorm, lengte en breedte van uw voeten.
  • Zorg dat de voorkant van uw schoen breed genoeg is voor uw tenen.
  • Draag geen hoge hakken.
  • Kies zacht materiaal dat mee kan rekken, zonder naden over de knobbel.
Lees meerLees minder
  • Zool en oprekken. Een schoen met een dikke of stijve zool kan helpen, en u kunt uw schoenen laten oprekken. Zo wordt de druk op uw grote teen kleiner.
  • Teenspreiders. Hebt u pijn of irritatie aan de huid tussen uw tenen, dan kunnen teenspreiders van siliconen helpen. Die houden uw tenen uit elkaar. U kunt ze in gewone schoenen dragen, als de voorkant breed genoeg is.
  • Spieren sterker maken. Met oefeningen kunt u de spieren in uw voeten sterker maken. Een fysiotherapeut kan u daarbij helpen.

Helpen oefeningen bij een hallux valgus?

Met oefeningen maakt u de spieren in uw voet sterker en uw houding beter. Kunt u uw voet of enkel niet goed bewegen, dan kan fysiotherapie of manuele therapie helpen om weer soepeler te bewegen. De richtlijn voor hallux valgus noemt oefentherapie vooral bij een lichte tot matige scheefstand, voor mensen die gemotiveerd zijn om te oefenen.

Waarom staan hier geen oefeningen? De bronnen die wij voor deze pagina gebruiken, beschrijven geen vaste oefeningen met aantallen voor thuis. Hoe goed oefeningen werken, is ook nog weinig onderzocht. Laat oefeningen daarom afstemmen op uw voet, door de podotherapeut of een fysiotherapeut.

Gaat een hallux valgus vanzelf over, en hoe lang kunt u het aankijken?

Een scheve grote teen wordt niet vanzelf weer recht. De pijn kan wel minder worden als uw schoenen niet meer op de knobbel drukken. Zonder behandeling kan het erger worden: in een kleine studie werden de pijn en de scheefstand na een jaar iets erger bij mensen die geen behandeling kregen.

Ons advies: probeer het vier tot zes weken zelf, met goede schoenen. Is de pijn dan niet duidelijk minder, of wordt hij erger, maak dan een afspraak. Geeft u de pijn een 7 of hoger op een schaal van 0 tot 10? Wacht dan niet en kom meteen langs, zodat het niet erger wordt.

Lees meerLees minder

Blijft de pijn, ook met goede schoenen of een behandeling, laat het dan niet te lang lopen. De richtlijn voor hallux valgus waarschuwt dat een te lang traject zonder resultaat schade kan geven die later moeilijk te herstellen is, zoals slijtage van het teengewricht of een tweede teen die uit de kom raakt.

Een grote teen die lang pijn doet, kan ook klachten elders geven, bijvoorbeeld in de voet, de knie of de rug. Dat komt doordat u anders gaat lopen.

Hoe behandelen wij een hallux valgus?

De behandeling kan bestaan uit:

  • Een zool op maat, gemaakt na een 3D-scan van uw voet. De zool ondersteunt uw voet, kan de druk op de grote teen verminderen en kan het afwikkelen over de grote teen verbeteren.
    Zooltherapie
  • Een teenstukje van siliconen, in vaktaal een orthese, dat de druk op de teen vermindert en de huid tussen de tenen beschermt.
  • Advies over schoenen, afgestemd op uw voet en op wat u dagelijks draagt.

Passen gewone schoenen ook met een goed advies niet meer, dan kan een orthopedisch schoenmaker uw schoenen aanpassen of schoenen op maat maken.

Kunt u een hallux valgus voorkomen?

Omdat niet bekend is waardoor een hallux valgus precies ontstaat, is er geen zekere manier om hem te voorkomen. Wel kunt u zorgen dat uw schoenen niet onnodig op uw tenen drukken:

  • Kies schoenen die passen bij de lengte en breedte van uw voeten, met genoeg ruimte voor uw tenen.
  • Draag niet vaak hoge hakken of smalle, puntige schoenen.

Zit een hallux valgus in uw familie en krijgt u pijn bij de grote teen? Laat het dan op tijd nakijken.

Wanneer naar de podotherapeut, en wanneer eerst naar de huisarts?

Naar de podotherapeut gaat u zonder verwijzing. Maak een afspraak als de pijn na vier tot zes weken met goede schoenen niet duidelijk minder is, als hij erger wordt, als u geen schoenen meer vindt die passen, of als u de pijn een 7 of hoger geeft. Meer hierover leest u bij Gaat een hallux valgus vanzelf over?

Eerst naar de huisarts bij een van deze signalen. Dan moet eerst een arts kijken:

  • Het gewricht van uw grote teen werd opeens dik, rood, warm en erg pijnlijk. Voelt u zich daarbij ziek of hebt u koorts, bel dan direct uw huisarts.
  • Er zit een wond of ontsteking op de knobbel, of de knobbel raakt steeds opnieuw ontstoken.
  • U hebt diabetes, reuma of problemen met de doorbloeding of het gevoel in uw voeten, en er zit een drukplek of wondje op uw voet.
  • De pijn wordt snel erger.
  • U krijgt ook pijn in de tweede teen of in andere tenen.
  • Uw grote teen wordt stijf en pijnlijk.
  • De pijn begon na een val of een klap op uw teen.

Hebt u diabetes? Voor voetzorg bij diabetes hebt u een verwijzing van uw huisarts nodig.

Veelgestelde vragen over hallux valgus

Gaat een hallux valgus vanzelf over?

Een scheve grote teen wordt niet vanzelf weer recht. De pijn kan wel minder worden met goede schoenen en de juiste hulp. Ons advies: is de pijn na vier tot zes weken niet duidelijk minder, of wordt hij erger, maak dan een afspraak.

Helpen een spalk, corrector of teenspreider?

Een nachtspalk of tape die de teen recht moet trekken, geeft volgens de orthopedisch chirurgen meestal geen blijvende verbetering. Een teenspreider van siliconen kan helpen bij pijn of irritatie van de huid tussen uw tenen. Of hulpmiddelen de teen op den duur rechter zetten, is niet goed onderzocht.

Welke schoenen zijn goed bij een hallux valgus?

Schoenen die passen bij de lengte, breedte en vorm van uw voet, met een brede voorkant en een lage hak. Kies zacht materiaal dat mee kan rekken, zonder naden over de knobbel. Een dikke of stijve zool maakt het afwikkelen minder zwaar voor het gewricht van de grote teen.

Is een hallux valgus erfelijk?

Het kan in de familie zitten. Dan hebt u er vaak al op jonge leeftijd last van. Ook bij vrouwen en bij ouderen komt een hallux valgus vaker voor.

Moet een hallux valgus geopereerd worden?

Bijna nooit als eerste stap. Een operatie is de allerlaatste stap, als al het andere is geprobeerd. Ook de richtlijn begint met een behandeling zonder operatie, en raadt af om alleen te opereren om hoe de voet eruitziet. Na een operatie kunt u uw voet lange tijd niet goed belasten, en er is kans op complicaties. De teen kan bijvoorbeeld stijf worden, of na verloop van tijd weer scheef gaan staan.

Is een röntgenfoto nodig?

Voor het onderzoek bij de podotherapeut niet. De richtlijn raadt een foto of echo vóór een verwijzing af. Overweegt een orthopedisch chirurg een operatie, dan worden er wel foto’s gemaakt terwijl u op uw voeten staat.

Heb ik een verwijzing nodig, en wat kost het?

U hebt geen verwijzing nodig. Het eerste onderzoek kost € 150. Podotherapie wordt niet vergoed uit de basisverzekering; uw aanvullende verzekering kan een deel vergoeden. Bekijk alle tarieven en vergoedingen.

Wat neem ik mee naar het eerste onderzoek?

Uw zorgpas en legitimatiebewijs, schoenen die u veel draagt en eventueel sportschoenen, en hulpmiddelen zoals steunzolen die u nu gebruikt. In de wachtkamer hoeft u zich niet te melden: de podotherapeut haalt u op.

Staat uw vraag er niet bij? Bel 085 02 90 556 of bekijk alle vragen en antwoorden.

Bronnen

  1. Nederlandse Orthopaedische Vereniging. Richtlijn Hallux valgus (opent in een nieuw tabblad). 2021 (modules Conservatieve behandeling, Diagnostiek, Indicatiestelling voor chirurgie, Criteria eerste lijn voor verwijzing).
  2. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb een hallux valgus (opent in een nieuw tabblad).
  3. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb een hallux valgus en denk na over behandeling (opent in een nieuw tabblad).
  4. Zorg voor Beweging (NOV). Hallux valgus (scheve grote teen) (opent in een nieuw tabblad).
  5. Nix S, Smith M, Vicenzino B. Prevalence of hallux valgus in the general population: a systematic review and meta-analysis. Journal of Foot and Ankle Research 2010;3:21.
  6. Nix SE, Vicenzino BT, Collins NJ, Smith MD. Characteristics of foot structure and footwear associated with hallux valgus: a systematic review. Osteoarthritis and Cartilage 2012;20(10):1059-1074.
  7. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb jicht (opent in een nieuw tabblad).
  8. Jeroen Bosch Ziekenhuis. Stijve grote teen (hallux rigidus) (opent in een nieuw tabblad).
  9. NHS. Bunions (opent in een nieuw tabblad) (Engelse aanvulling).

Hoe lang u het zelf probeert, wanneer u meteen komt en ons advies over opereren, is de visie van onze praktijk. Dat komt niet uit deze bronnen.

Verwante klachten