Verzwikte enkel (inversietrauma): eerste hulp, herstel en oefeningen

Bij een verzwikte enkel klapt uw voet opeens om, meestal naar binnen. De banden aan de buitenkant van uw enkel rekken uit of scheuren in, en uw enkel wordt dik en pijnlijk. Kunt u geen 4 stappen lopen, bel dan eerst uw huisarts. Meestal wordt een verzwikte enkel vanzelf beter, en u kunt er zelf veel aan doen. Ons advies: geef dat vier tot zes weken. Is uw enkel dan niet duidelijk beter, laat dan onderzoeken wat het herstel tegenhoudt.

De enkel van de buitenkant in 3D op het moment van verzwikken: de voet is naar binnen gekanteld en de voorste enkelband, van de buitenste enkelknobbel naar het sprongbeen, gloeit rood

Wat is een verzwikte enkel?

De enkel en voet van de buitenkant in 3D met botten en spieren; aan de buitenkant van de enkel lopen de enkelbanden van het kuitbeen naar het sprongbeen en het hielbeen
Aan de buitenkant van de enkel lopen banden van het kuitbeen naar de voet. Bij een verzwikking raakt meestal de voorste band beschadigd.

Bij een verzwikte enkel klapt uw voet opeens om. Om uw enkel zitten banden die de enkel stevig houden: de enkelbanden. Als u uw enkel verzwikt, rekken die banden uit. Soms scheuren ze een stukje in, of zelfs helemaal door. Er gaan dan ook kleine bloedvaatjes kapot.

Artsen noemen dit een inversietrauma. Inversie betekent dat uw voet naar binnen kantelt, zodat u op de buitenrand van uw voet terechtkomt. Daardoor raken vooral de banden aan de buitenkant van de enkel beschadigd, en meestal de voorste daarvan. Andere namen zijn verstuikte enkel, verrekte enkelbanden en enkelbandletsel.

Een verzwikte enkel komt veel voor. Volgens de richtlijn van de sportartsen gaat het in Nederland om ongeveer 600.000 verzwikte enkels per jaar, op basis van cijfers uit 2005. Het gebeurt het vaakst bij jonge mannen tussen 15 en 35 jaar, en vooral bij voetballers.

Hoe voelt een verzwikte enkel?

Is uw enkel verzwikt, ingescheurd of gebroken?

Hoeveel schade er is, verschilt per keer. Artsen delen een verzwikte enkel in drie graden in:

Drie keer dezelfde enkelband tussen het kuitbeen en het sprongbeen: links uitgerekt, in het midden voor een deel ingescheurd, rechts helemaal doorgescheurd
Van links naar rechts: een uitgerekte band, een band die voor een deel is ingescheurd, en een band die helemaal is doorgescheurd.
Graad 1
De band is uitgerekt.
Graad 2
De band is voor een deel ingescheurd.
Graad 3
De band is helemaal doorgescheurd.

Direct na het verzwikken is dat verschil moeilijk te zien, ook voor een arts. Pijn en dikte maken het onderzoek dan onbetrouwbaar. Na 4 tot 5 dagen kan een ervaren arts veel beter beoordelen of een band is doorgescheurd.

Lees meerLees minder

Soms is er bij het verzwikken ook een stukje bot gebroken. Kunt u niet meer dan 4 stappen lopen zonder hulp, bel dan uw huisarts: die kijkt of uw enkel gebroken is. Artsen gebruiken daarvoor vaste regels, de Ottawa-enkelregels. Een röntgenfoto is volgens die regels nodig als de arts op bepaalde plekken van de enkel of de middenvoet op het bot drukt en dat pijn doet, of als u geen 4 stappen kunt lopen.

Blijft het afwikkelen van uw voet pijn doen, ook na een tijd, dan kan er een klein breukje in de voetwortel zitten dat op een gewone foto niet altijd te zien is. Laat dan een arts kijken.

Hoe ontstaat een verzwikte enkel?

U verzwikt uw enkel als uw voet niet plat op de grond komt, maar op de zijkant. Dat gebeurt meestal waar de grond niet vlak is: bij een kuil, een trapje of een stoeprand. De kans is groter in deze situaties:

Een eerdere verzwikking
U hebt uw enkel al eens eerder verzwikt.
Sport
U doet een sport waarbij mensen tegen elkaar botsen, zoals voetbal, basketbal of volleybal. Ook bij zaalvoetbal, handbal en hockey komt het veel voor.
Ongelijke grond
U wandelt of sport op grond die niet helemaal vlak is.
Evenwicht
U hebt problemen met uw evenwicht, of u kunt uw enkel al niet zo goed gebruiken.
Soepele of zwakke enkelbanden
Zijn uw enkelbanden erg soepel of zwak, dan verzwikt u uw enkel makkelijker.
Lees meerLees minder

Na een verzwikking blijft de enkel bij een deel van de mensen minder stevig voelen. Zij houden pijn of een onzeker gevoel, en zwikken makkelijker opnieuw. In onderzoek verzwikte tot ongeveer een op de drie mensen de enkel binnen drie jaar opnieuw.

Hoe stelt de podotherapeut vast wat er aan de hand is?

Een podotherapeut legt een patiënt een 3D-scan van een voet uit op een scherm; op tafel staan voetmodellen

Is uw enkel net verzwikt en kunt u nauwelijks lopen, dan kijkt eerst de huisarts. Die beoordeelt of er iets gebroken is.

De podotherapeut kijkt vooral als het herstel niet vlot gaat: als uw enkel na een paar weken nog pijn doet of niet stevig voelt, of als u hem steeds opnieuw verzwikt.

Lees meerLees minder

U vertelt hoe het gebeurde, waar het pijn doet en wat u al hebt geprobeerd. De podotherapeut bekijkt hoe u staat en loopt, en hoe uw voeten, knieën en heupen bewegen. Twijfelt de podotherapeut of er meer aan de hand is, dan verwijzen wij u naar uw huisarts. Lees hoe het eerste onderzoek verloopt.

Wat kunt u zelf doen bij een verzwikte enkel?

Meteen na het verzwikken hebben sommige mensen minder klachten als ze deze dingen doen:

  • Geef uw enkel rust: sta en loop de eerste dagen alleen als het niet te veel pijn doet.
  • Koel uw enkel met ijsblokjes of een ice-pack. Wikkel het ijs in een doek, anders kan uw huid bevriezen.
  • Doe een stevig verband om uw enkel.
  • Leg uw voet hoog, bijvoorbeeld op een stoel met een kussen eronder.
Lees meerLees minder
  • Lopen helpt. Probeer zo snel mogelijk of u weer voorzichtig kunt lopen. De eerste dagen mag dat met krukken. Zet uw voet recht naar voren, rol hem goed af en let op kuilen, trapjes en stoepranden. Wordt de pijn veel erger, stop dan en probeer het de volgende dag opnieuw. Maak steeds iets grotere stappen en loop steeds iets verder.
  • Bewegen. Beweeg uw enkel regelmatig heen en weer als u zit of ligt. Ronddraaien hoeft niet, want dat doet vaak meer pijn.
  • Verband. Draag de eerste dagen overdag een verband dat u om uw enkel wikkelt, of een buisverband dat u eromheen schuift.
  • Koelen. De richtlijn van de sportartsen noemt in de eerste dagen 4 tot 6 keer per dag 15 minuten koelen.
  • Pijnstillers. Bij veel pijn noemt Thuisarts paracetamol. Ibuprofen, naproxen of diclofenac neemt u alleen na overleg met uw huisarts, omdat ze bijwerkingen kunnen geven.

Welke oefeningen maken uw enkel weer sterker?

Deze drie oefeningen maken uw enkel sterker. Ze maken de kans kleiner dat u uw enkel opnieuw verzwikt. Begin ermee als u weer op uw enkel kunt staan en lopen zonder veel pijn. Thuisarts adviseert de oefeningen 1 tot 2 keer per dag te doen, ongeveer 3 minuten per oefening, en ze 6 tot 8 weken vol te houden.

Belangrijk: oefen op blote voeten of op sportschoenen. Een beetje pijn mag, als u voorzichtig bent en uw voet niet opnieuw omklapt. Doet een oefening te veel pijn, stop dan. Ga liever wandelen of fietsen, en probeer het na 2 dagen opnieuw.

  1. Een jonge vrouw loopt op haar tenen over een houten vloer, met de hielen hoog van de grond

    Oefening 1: lopen op uw tenen

    Ga hoog op uw tenen staan en loop 10 stappen. Draai om. Zet uw tenen naar buiten, zoals de wijzers van een klok op tien voor twee, en loop weer 10 stappen. Draai om. Zet uw tenen nu naar binnen, naar elkaar toe, en loop weer 10 stappen. Doe dit 3 keer. Blijf rechtop staan en laat uw heupen en benen meedraaien, niet alleen uw enkels.

  2. Een jonge vrouw staat op één been met de knie licht gebogen en de hiel op de grond; de andere voet is net van de vloer en de arm zwaait naar voren

    Oefening 2: kniebuiging op één been

    Sta met 20 tot 30 centimeter ruimte tussen uw voeten. Til uw rechterbeen op. Buig de knie van uw linkerbeen, houd uw hiel op de grond en zwaai tegelijk uw rechterarm naar voren. Strek uw been weer en laat uw arm zakken. Doe dit 15 keer, en daarna 15 keer met het andere been en de andere arm. Doe de oefening 2 keer. Buig niet diep: uw knie komt niet voorbij uw tenen.

  3. Een jonge vrouw van achteren en de zijkant gezien staat op één been; haar andere been is gebogen en die voet zit achter het standbeen, ter hoogte van de knie

    Oefening 3: op één been staan

    Sta rechtop en haak uw ene voet in de knieholte van uw andere been. Probeer zo een minuut te blijven staan. In het begin mag u zich ergens aan vasthouden. Gaat dat goed, laat uw armen dan ontspannen hangen. Wissel van been en doe het 3 keer per been. Wordt het makkelijk, kom dan in deze houding langzaam op uw tenen en zak weer terug, 5 keer per been.

In de app Versterk je enkel en op Sportzorg.nl vindt u video’s van deze oefeningen. De podotherapeut kan oefeningen op uw klacht afstemmen. Meer over oefeningen bij podotherapie.

Gaat een verzwikte enkel vanzelf over, en hoe lang duurt het?

Meestal wordt een verzwikte enkel vanzelf beter. De eerste dagen doet hij veel pijn en is hij dik. Na een paar dagen tot een week wordt de pijn minder en kunt u beter staan en lopen.

Ons advies: volg de adviezen hierboven en geef uw enkel vier tot zes weken. Is hij dan niet duidelijk beter, of wordt hij erger, maak dan een afspraak. Geeft u de pijn een 7 of hoger op een schaal van 0 tot 10? Wacht dan niet en laat er meteen naar kijken. Kunt u niet op uw voet staan of geen 4 stappen lopen, bel dan eerst uw huisarts.

Volgens Thuisarts kunt u bij weinig pijn en weinig dikte meestal na 2 weken weer gewoon lopen en fietsen. Weer sporten kan als u op uw enkel kunt staan en lopen zonder veel pijn, en als oefenen weinig of geen pijn meer geeft. Meestal is dat na 4 tot 6 weken.

Lees meerLees minder

Het kan weken tot maanden duren voor u weer sport zoals u gewend was. Doet uw enkel na lopen of sporten nog een beetje pijn, of wordt hij wat dik, dan kan dat geen kwaad.

Niet iedereen herstelt helemaal. In onderzoek hadden 5 tot 33 op de 100 mensen een jaar later nog pijn, en een deel voelde de enkel nog niet stevig. Daarom wachten wij liever niet te lang. In onze praktijk zien wij dat klachten die lang blijven bestaan, moeilijker te behandelen zijn.

Hoe behandelen wij een verzwikte enkel?

De behandeling kan bestaan uit:

  • Tape die uw enkel ondersteunt en stabieler maakt, bij dagelijkse activiteiten en bij sport.
    Medical taping
  • Een zool op maat, gemaakt na een 3D-scan van uw voet, die uw enkel ondersteunt.
    Zooltherapie
  • Oefeningen die uw enkel sterker maken, afgestemd op wat wij bij het onderzoek zien.
    Strekoefeningen

Tape of een brace geeft uw enkel steun. Of uw enkel er ook sneller door geneest, is niet bekend. Blijf daarom ook bewegen en oefenen.

Kunt u een verzwikte enkel voorkomen?

Helemaal voorkomen lukt niet altijd. U kunt de kans wel kleiner maken, zeker als u uw enkel al eens hebt verzwikt:

  • Doe de oefeningen voor uw enkel. Een sterkere enkel verzwikt minder snel.
  • Begin na een verzwikking voorzichtig met sporten en doe steeds een beetje meer.
  • Sport in het begin alleen op vlakke grond en maak nog geen draaiende bewegingen met uw enkel.
  • Speel pas weer wedstrijden als het gewone trainen goed gaat.
  • Let bij het lopen op kuilen, trapjes en stoepranden.
  • Let extra op bij sport op ongelijke grond, zoals in het bos, en bij sporten waarbij u tegen anderen botst.

Volgens een groot overzicht van onderzoek maken een brace en oefeningen voor evenwicht en spierkracht de kans kleiner dat u uw enkel opnieuw verzwikt. Thuisarts is voorzichtiger over de brace. Bespreek met uw huisarts of podotherapeut of een brace bij het sporten iets voor u is.

Wanneer naar de podotherapeut, en wanneer eerst naar de huisarts?

Naar de podotherapeut gaat u zonder verwijzing. Maak een afspraak als uw enkel na vier tot zes weken niet duidelijk beter is of erger wordt, als hij niet stevig blijft voelen, als u hem steeds opnieuw verzwikt, of als u de pijn een 7 of hoger geeft. Meer hierover leest u bij Gaat een verzwikte enkel vanzelf over?

Eerst naar de huisarts bij een van deze signalen:

  • U hebt zo veel pijn dat u niet op uw voet kunt staan.
  • U kunt niet meer dan 4 stappen lopen zonder hulp.
  • De pijn is na 4 dagen niet minder geworden.
  • Uw enkel is na 4 dagen niet minder dik geworden.
  • De klachten worden in de eerste dagen erger.
  • Het afwikkelen van uw voet blijft pijn doen als u loopt.

Bij de eerste twee belt u meteen uw huisarts of de huisartsenpost. Bij de andere maakt u op een werkdag een afspraak bij uw huisarts.

Veelgestelde vragen over een verzwikte enkel

Is mijn enkel verzwikt of gebroken?

Dat ziet u zelf niet altijd. Kunt u niet meer dan 4 stappen lopen zonder hulp, of kunt u door de pijn niet op uw voet staan, bel dan uw huisarts of de huisartsenpost. De huisarts bekijkt met vaste regels of een röntgenfoto nodig is.

Mag ik lopen met een verzwikte enkel?

Ja, zodra het lukt. Lopen helpt uw enkel om beter te worden. Begin voorzichtig, de eerste dagen eventueel met krukken, en maak steeds iets grotere stappen. Wordt de pijn veel erger, stop dan en probeer het de volgende dag opnieuw.

Mijn enkel blijft dik. Is dat erg?

Na lopen of sporten kan uw enkel nog een tijd een beetje dik worden of pijn doen. Dat kan geen kwaad: u mag uw enkel gewoon blijven gebruiken. Is uw enkel na 4 dagen niet minder dik geworden, maak dan een afspraak bij uw huisarts.

Heb ik een brace of tape nodig?

Niet altijd. Een brace of tape kan uw enkel steviger laten voelen; meestal gebruikt u het 3 tot 6 weken. Of uw enkel er sneller door geneest, is niet bekend. Blijf daarom ook bewegen en oefenen. Bespreek met uw huisarts of het bij u past.

Ik verzwik mijn enkel steeds. Wat kan ik doen?

Doe de oefeningen voor uw enkel: een sterkere enkel verzwikt minder snel. Voelt uw enkel niet stevig of verzwikt u hem vaak, laat dan onderzoeken waarom. De podotherapeut kan uw enkel ondersteunen met tape of een zool op maat.

Moet een gescheurde enkelband geopereerd worden?

Meestal niet. Ook bij een doorgescheurde band adviseert de richtlijn van de sportartsen eerst een behandeling met steun en oefeningen. Artsen overwegen een operatie alleen bij uitzondering, bijvoorbeeld bij beroepssporters. Een operatie is de allerlaatste stap, als al het andere is geprobeerd.

Heb ik een verwijzing nodig, en wat kost het?

U hebt geen verwijzing nodig. Het eerste onderzoek kost € 150. Podotherapie wordt niet vergoed uit de basisverzekering; uw aanvullende verzekering kan een deel vergoeden. Bekijk alle tarieven en vergoedingen.

Wat neem ik mee naar het eerste onderzoek?

Uw zorgpas en legitimatiebewijs, schoenen die u veel draagt en eventueel sportschoenen, en hulpmiddelen zoals steunzolen die u nu gebruikt. In de wachtkamer hoeft u zich niet te melden: de podotherapeut haalt u op.

Staat uw vraag er niet bij? Bel 085 02 90 556 of bekijk alle vragen en antwoorden.

Bronnen

  1. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb mijn enkel verzwikt (opent in een nieuw tabblad).
  2. Thuisarts.nl (NHG). Ik kies voor een brace of tape bij een verzwikte enkel (opent in een nieuw tabblad).
  3. Thuisarts.nl (NHG). Ik wil mijn enkel sterker maken na een verzwikte enkel (opent in een nieuw tabblad) (met de oefeningen).
  4. Vereniging voor Sportgeneeskunde. Richtlijn Acute inversietrauma van de enkel (opent in een nieuw tabblad). Februari 2010.
  5. Van Rijn RM, van Os AG, Bernsen RM, Luijsterburg PA, Koes BW, Bierma-Zeinstra SM. What is the clinical course of acute ankle sprains? A systematic literature review (opent in een nieuw tabblad). American Journal of Medicine 2008;121(4):324-331.
  6. Doherty C, Bleakley C, Delahunt E, Holden S. Treatment and prevention of acute and recurrent ankle sprain: an overview of systematic reviews with meta-analysis (opent in een nieuw tabblad). British Journal of Sports Medicine 2017;51(2):113-125.

Hoe lang u het zelf probeert, wanneer u een afspraak maakt en ons advies over opereren, is het advies van onze praktijk. Dat komt niet uit deze bronnen.

Verwante klachten