Op de tenen lopen bij kinderen: gewoonte of meer?

Veel kinderen die net kunnen lopen, lopen een tijd op de tenen. Dat is gewoon en verdwijnt meestal binnen een paar maanden. Tot ongeveer 2 jaar zien artsen het als een normale fase. Ook daarna is het vaak een gewoonte die vanzelf overgaat. Soms zit er iets achter, zoals een te korte achillespees of een aandoening van spieren of zenuwen. Laat de jeugdarts of huisarts kijken als uw kind na 2 jaar nog meer dan de helft van de tijd op de tenen loopt, niet plat kan staan, of het maar aan één kant doet.

Een peuter in een bloemetjesshirt, broek en kleine schoenen, van achteren gezien, loopt op de tenen door een lichte woonkamer naar een zittende volwassene met uitgestoken handen

Wat is op de tenen lopen?

Twee keer een onderbeen en voet als skelet, van opzij in 3D: links staat de hiel op de grond, rechts is de hiel omhoog en staat de voet op de voorvoet, met kuitspier en achillespees
Links staat de hiel op de grond, rechts is de hiel omhoog.

Uw kind loopt op de voorvoeten en zet de hielen niet of nauwelijks neer. De vakterm is tenenloop of tenengang.

Vindt de arts geen oorzaak, dan heet het in vaktaal idiopathisch tenenlopen: op de tenen lopen zonder aanwijsbare reden.

Hoe vaak komt het voor, en tot welke leeftijd is het gewoon?

  • Het komt relatief vaak voor bij kinderen die pas zijn gaan lopen en verdwijnt in de loop van enkele maanden.
  • Veel deskundigen zien het als een gewone fase tot ongeveer 2 jaar. GroeiGids zegt: het verdwijnt meestal vóór het derde jaar.
  • In een Zweeds onderzoek bij ruim 1.400 kinderen had ongeveer 1 op de 20 (5%) op de leeftijd van 5,5 jaar ooit zonder oorzaak op de tenen gelopen. Meer dan de helft was er toen al mee gestopt; 2 op de 100 deed het nog.
  • Oudere kinderen lopen soms uit gewoonte op de tenen, bijvoorbeeld als ze blij of opgewonden zijn.

Wat is de oorzaak?

Een onderbeen als skelet, van opzij in 3D, met een gestrekte knie: een doorzichtige hand buigt de voet omhoog tot voorbij de rechte hoek, waarbij de achillespees wordt aangespannen
Zo test de arts of de achillespees lang genoeg is: de voet gaat voorbij de rechte hoek.

Meestal is het een gewoonte en is er geen oorzaak te vinden. Soms is er wel een oorzaak:

Een te korte achillespees
Uw kind krijgt de hiel dan niet goed op de grond.
Een aandoening van zenuwen of spieren
Zoals cerebrale parese (een hersenbeschadiging van rond de geboorte) of een spierziekte.
Een probleem in de ontwikkeling of spanning
De richtlijn zegt dat op de tenen lopen daar een signaal van kan zijn.

Deze oorzaken zijn zeldzamer dan de gewoonte, maar ze zijn de reden dat de jeugdarts het looppatroon tot en met 3 jaar vast bekijkt.

Lees meerLees minder

En autisme? Kinderen met autisme lopen vaker op de tenen dan andere kinderen. In een groot Amerikaans bestand deed 8 op de 100 kinderen met autisme het langdurig, tegen minder dan 1 op de 100 andere kinderen.

Andersom geldt het niet: de meeste kinderen die op de tenen lopen, hebben geen autisme. In het Zweedse onderzoek had 4 op de 10 kinderen met een ontwikkelingsachterstand of een diagnose als autisme of adhd op de tenen gelopen. Op de tenen lopen alleen zegt dus weinig; het telt mee als er ook andere zorgen over de ontwikkeling zijn.

Hoe herkent u het, en wanneer is het een signaal?

Een kind van ongeveer 5 jaar in een jas, lange broek en gympen, van achteren gezien, staat rechtop met beide voeten plat op een houten vloer
Past bij een gewoonte

Uw kind kan wel plat staan en op de hakken lopen als u het vraagt; het doet het aan beide kanten; het ontwikkelt zich verder gewoon.

Een kind van ongeveer 5 jaar in een shirt, lange broek en gympen, van achteren gezien, duwt zich omhoog met beide handen op de bovenbenen
Laat het bekijken
  • uw kind loopt na 18 maanden tot 2 jaar nog meer dan de helft van de tijd op de tenen;
  • uw kind kan niet op de hakken lopen, of lijkt niet plat te kunnen staan;
  • het loopt maar aan één kant op de tenen, of loopt scheef;
  • uw kind liep eerst gewoon en is later op de tenen gaan lopen;
  • uw kind is opvallend stijf in de benen;
  • uw kind steunt met de handen op de bovenbenen om van de grond op te staan;
  • uw kind loopt achter in de ontwikkeling (praten, spelen, bewegen).

Gaat het vanzelf over?

Vaak wel. Bij kinderen die net lopen verdwijnt het meestal binnen een paar maanden.

In het Zweedse onderzoek was op de leeftijd van 10 jaar 8 op de 10 kinderen die ooit zonder oorzaak op de tenen liepen, vanzelf gestopt, zonder behandeling. De kinderen die het dan nog deden, hadden vaker ook een probleem in de ontwikkeling.

In dat onderzoek kregen de kinderen er geen verkorte kuitspieren door.

Wat kunt u zelf doen?

  • Bij een kind dat net loopt: afwachten. Het hoort erbij.
  • Kijk of uw kind plat kan staan en op de hakken kan lopen als u het voordoet.
  • Schat hoe vaak uw kind op de tenen loopt: af en toe, of meer dan de helft van de tijd. De arts vraagt daarnaar.
  • Let op de rest van de ontwikkeling en bespreek zorgen op het consultatiebureau.

De bronnen die wij lazen noemen geen oefening of schoen waarmee u het thuis afleert.

Wat helpt wel en wat helpt niet, volgens de bronnen?

Afwachten en volgen
Het beleid als er geen signalen zijn: de jeugdarts kijkt na 3 tot 6 maanden opnieuw.
Kinder­fysio­therapeut of kinder­oefen­therapeut
Bij een enkel die niet ver genoeg kan buigen (korte achillespees) verwijst de jeugdarts hierheen.
Steunzolen en speciale schoenen
De richtlijn noemt ze niet. Een Cochrane-overzicht uit 2019 vond over schoenen, oefeningen en zolen te weinig gegevens om iets te kunnen zeggen.
Oefeningen (rekken)
Geen goed onderzoek.
Gips
Wordt in ziekenhuizen soms gebruikt bij kinderen die zonder oorzaak op de tenen blijven lopen. In een Zweeds onderzoek liepen kinderen na gips beter, maar velen liepen nog steeds op de tenen.
Botuline-injectie in de kuit
Voegt niets toe aan gips alleen.
Operatie (pees verlengen)
Een zeldzame laatste stap bij blijvend tenenlopen, via de orthopeed.
Alles bij elkaar
Het Cochrane-overzicht: het bewijs is te zwak om conclusies te trekken over welke behandeling werkt.

Wat kan de podotherapeut doen?

Wanneer naar de praktijk, en wanneer eerst naar de arts?

Naar de praktijk kunt u zonder verwijzing bij pijn bij lopen of sporten, vermoeide voeten of vaak struikelen, en bij pijn die na vier weken niet beter wordt of toeneemt.

Eerst naar de jeugdarts of huisarts bij de signalen onder “Laat het bekijken”. De bronnen zijn het daarover eens. De arts kijkt of er een oorzaak is en verwijst zo nodig.

Ga ook eerst naar de arts als uw kind mank loopt, pijn heeft in rust of in de nacht, koorts heeft, een dik warm gewricht heeft of een stijve pijnlijke voet.

Veelgestelde vragen over op de tenen lopen

Is op de tenen lopen erg?

Meestal niet. Bij kinderen die net lopen is het een gewone fase, en ook later is het vaak een gewoonte die vanzelf overgaat. Soms zit er een oorzaak achter; daarom laat u het na 2 jaar bekijken als het veel voorkomt.

Tot welke leeftijd is het normaal?

Tot ongeveer 2 jaar volgens de richtlijn; GroeiGids zegt dat het meestal vóór het derde jaar verdwijnt.

Mijn kind is 4 of 5 en loopt nog vaak op de tenen. Wat nu?

Laat de jeugdarts of huisarts kijken. Die controleert of de enkels ver genoeg kunnen buigen en of er andere signalen zijn. Is dat niet zo, dan is het meestal een gewoonte.

Gaat het vanzelf over?

Bij de meeste kinderen wel. In een Zweeds onderzoek was 8 op de 10 kinderen vóór 10 jaar vanzelf gestopt.

Heeft op de tenen lopen met autisme of adhd te maken?

Kinderen met autisme of een ontwikkelingsachterstand lopen vaker op de tenen. Maar de meeste kinderen die op de tenen lopen, hebben dat niet. Maakt u zich ook zorgen over praten, contact maken of spelen, bespreek dat dan met de jeugdarts.

Wordt de achillespees er korter van?

In het Zweedse onderzoek kregen kinderen die zonder oorzaak op de tenen liepen daardoor geen verkorte kuitspieren. Een klein deel had al vroeg een korte pees; dat is dan de oorzaak, niet het gevolg.

Kan ik het mijn kind afleren?

De bronnen noemen geen manier die bewezen werkt. Een kind dat het uit gewoonte doet, stopt meestal vanzelf.

Helpen oefeningen, zolen of andere schoenen?

Daar is te weinig onderzoek naar om iets te kunnen zeggen. Bij een korte achillespees helpt de kinderfysiotherapeut.

Mijn kind loopt maar met één voet op de tenen. Is dat anders?

Ja, laat dat bekijken. Een scheef looppatroon is een signaal voor de arts. Soms is een beenlengteverschil de reden.

Mijn oudere kind loopt na het sporten op de tenen en heeft hielpijn.

Dat is iets anders. Kinderen met hielpijn in de groei lopen soms op de tenen om de hiel te sparen. Zie Hielpijn bij kinderen.

Wat doet de arts?

Die vraagt wanneer uw kind is gaan lopen en hoe vaak het op de tenen loopt, kijkt naar het lopen, test de spieren en reflexen en buigt de voet naar boven. Komt de voet voorbij de rechte hoek, dan is de achillespees lang genoeg.

Staat uw vraag er niet bij? Bel 085 02 90 556 of bekijk alle vragen en antwoorden.

Bronnen

  1. JGZ-richtlijn Extremiteiten, paragraaf Tenenlopen (opent in een nieuw tabblad). Nederlands Centrum Jeugdgezondheid, 2019, op de site aangeduid als in herziening.
  2. Samenvattingskaart JGZ-richtlijn Extremiteiten (opent in een nieuw tabblad), met het stroomschema tenenloop.
  3. GroeiGids. Leren lopen (opent in een nieuw tabblad)
  4. Caserta AJ e.a. Interventions for idiopathic toe walking (opent in een nieuw tabblad). Cochrane Database of Systematic Reviews 2019;10:CD012363.
  5. Engström P, Tedroff K. Idiopathic toe-walking: prevalence and natural history from birth to ten years of age (opent in een nieuw tabblad). Journal of Bone and Joint Surgery 2018;100(8):640-647.
  6. Engström P, Tedroff K. The prevalence and course of idiopathic toe-walking in 5-year-old children (opent in een nieuw tabblad). Pediatrics 2012;130(2):279-284.
  7. Engström P e.a. Botulinum toxin A does not improve the results of cast treatment for idiopathic toe-walking (opent in een nieuw tabblad). Journal of Bone and Joint Surgery 2013;95(5):400-407.
  8. Leyden J, Fung L, Frick S. Autism and toe-walking: are they related? (opent in een nieuw tabblad). Journal of Children’s Orthopaedics 2019.
  9. Jeroen Bosch Ziekenhuis. Folder gipsredressie.
  10. GPnotebook. Tenenlopen.
  11. JGZ-richtlijn Extremiteiten, paragrafen over de ziekte van Sever en beenlengteverschil (opent in een nieuw tabblad).

Wanneer u een afspraak maakt bij onze praktijk, is het advies van onze praktijk. Dat komt niet uit deze bronnen.

Verwante klachten