Wat is een os naviculare accessorium?

Aan de binnenkant van de voet, iets voor en onder de enkelknobbel, zit het scheepsbeentje (os naviculare). Bij sommige mensen ligt daar een extra stukje bot tegenaan.
Het zit in of bij de aanhechting van een pees die de voetboog steunt (de achterste scheenbeenpees). U ziet of voelt het als een bobbeltje.
Het is een variatie in de aanleg van het bot. Het botje verbeent bij meisjes vanaf ongeveer 9 jaar en bij jongens vanaf ongeveer 12 jaar; vanaf dan is het op een röntgenfoto te zien.
Andere namen: os tibiale externum, accessoir os naviculare.
Lees meerLees minder
Artsen onderscheiden drie vormen: een los, rond botje in de pees (type 1); een botje dat met kraakbeen aan het scheepsbeentje vastzit (type 2); en een botje dat ermee vergroeid is, zodat het scheepsbeentje een uitsteeksel heeft (type 3). Bij kinderen met klachten gaat het meestal om type 2.
Hoe vaak komt het voor, en op welke leeftijd geeft het klachten?
- Een optelling van 39 onderzoeken met ruim 11.000 mensen kwam uit op 17 tot 18 op de 100 mensen. Bij de helft zat het aan beide voeten.
- Bij 875 Japanse schoolkinderen van 6 tot 15 jaar had 15 op de 100 het botje, meisjes iets vaker dan jongens. In Oost-Azië komt het vaker voor dan elders; een Nederlands getal vonden wij niet.
- Van de kinderen met het botje had 1 op de 5 pijn op die plek. De piek lag bij meisjes op 10 tot 11 jaar en bij jongens op 12 tot 13 jaar.
- Kinderen die ermee bij de orthopeed komen zijn gemiddeld bijna 12 jaar, en het zijn vooral sportende meisjes.
- De meeste mensen met het botje krijgen nooit klachten.
Waardoor gaat het pijn doen?

Daar zijn artsen het niet helemaal over eens. Wat de bronnen noemen:
- Druk van de schoen
- Op het bobbeltje, vooral in stugge, hoge schoenen zoals schaatsen en skischoenen.
- Trek van de pees
- Bij veel lopen, rennen en springen. Bijna alle kinderen die ermee bij de orthopeed kwamen, deden aan sport.
- Een verzwikking of stoot
- Dit kan de klachten uitlokken.
- Nieuwe schoenen of ineens meer sporten
- Ook dit kan de klachten uitlokken.
Lees meerLees minder
Het botje gaat vaak samen met platvoeten, maar of het een de oorzaak is van het ander, is niet aangetoond. Sommige onderzoekers vinden geen verband tussen hoe plat de voet is en hoeveel last het kind heeft. Een Belgische publiekstekst (bron 1) zegt dat het botje vooral bij platvoeten ongemak geeft.
Hoe herkent u het?
- Een bobbeltje aan de binnenkant van de voet, iets voor en onder de enkelknobbel.
- Drukken op het bobbeltje doet pijn.
- Pijn tijdens of na sporten, of door de rand van de schoen.
- Soms is de plek wat rood of dik na inspanning.
- Soms loopt uw kind een beetje mank.
- Vaak aan beide voeten, al doet meestal één kant pijn.
Hoe wordt het vastgesteld?
Met een onderzoek van de voet en een gewone röntgenfoto. Een scan is meestal niet nodig. Voor de foto verwijst de huisarts.
Vaak wordt het botje bij toeval gevonden, op een foto die om een andere reden is gemaakt. Dan hoeft er niets mee te gebeuren.
Gaat het vanzelf over?
Meestal wel.
- In een onderzoek bij schoolkinderen van 11 tot 13 jaar was na twee jaar de pijn verdwenen bij 15 van de 21 voeten (7 op de 10). Bij een derde van de voeten was het botje toen vastgegroeid aan het scheepsbeentje.
- Een Belgische publiekstekst (bron 1): de klachten verdwijnen doorgaans als het skelet is volgroeid en blijven zelden tot op volwassen leeftijd.
- Bij kinderen die bij een Amerikaans kinderziekenhuis kwamen, liep het minder gunstig: van 169 kinderen was 28 op de 100 helemaal pijnvrij na gemiddeld acht maanden, 41 op de 100 had minder pijn, en 30 op de 100 werd geopereerd. Dat zijn de kinderen met de meeste klachten; kinderen die er weinig last van hebben, komen niet in zo’n ziekenhuis.
Wat kunt u zelf doen?

- Tijdelijk minder doen van wat pijn geeft, en het weer opbouwen als de pijn zakt.
- Schoenen die niet op het bobbeltje drukken: ruim en zacht op die plek.
- Let op stugge, hoge sportschoenen (schaatsen, skischoenen, sommige voetbalschoenen). Daar komt de druk vaak vandaan.
- Een zacht kussentje (vilt of gel) rond het bobbeltje kan de druk van de schoen verminderen.
- Geen last? Dan niets doen. Het botje zelf hoeft niet weg.
Wat helpt wel en wat helpt niet, volgens de bronnen?
- Tijdelijk minder belasten
- Eerste stap in alle bronnen.
- Passende, ruime schoenen en een kussentje op de drukplek
- Eerste stap. Een schoenmaker kan een schoen op die plek oprekken.
- Steunzolen
- Een Amerikaanse publiekstekst van orthopeden zegt dat een zool die de voetboog steunt de trek aan de pees kan verminderen. Een Belgische publiekstekst (bron 1) en een overzichtsartikel (bron 7) noemen zolen niet. Wij vonden geen onderzoek dat zolen bij deze klacht vergelijkt met afwachten. Voor platvoeten bij kinderen zegt de Nederlandse richtlijn: er is geen bewezen effectieve behandeling, een zool “kan worden overwogen”, en stop na een proef van ongeveer drie maanden als het niet helpt.
- Oefeningen en fysiotherapie
- Genoemd in een overzichtsartikel (bron 7; oefeningen voor de voetspieren), zonder cijfers.
- Pijnstillers
- Genoemd, zonder cijfers.
- Gips of een loopschoen
- Bij hevige pijn kan de arts 4 tot 6 weken gips tot onder de knie geven.
- Operatie
- Uitzondering. Een overzichtsartikel (bron 7) noemt een operatie als de pijn na zes maanden zonder operatie niet minder of juist erger wordt. Het botje wordt dan weggehaald en de pees opnieuw vastgezet. In een optelling van 23 onderzoeken waren de uitkomsten goed, met bij ongeveer 1 op de 10 een complicatie; de onderzoeken zijn van lage kwaliteit.
- Alles bij elkaar
- Het is niet onderzocht hoe goed de behandeling zonder operatie werkt in vergelijking met afwachten.
Wat kan de podotherapeut doen?

Geen van de bronnen noemt de podotherapeut. Wat zij als eerste stap beschrijven (minder belasten, schoenen, een kussentje op de drukplek, soms een zool) ligt wel dicht bij het werk van een podotherapeut.
Een voet zonder klachten behandelen wij in principe niet, zeker niet bij kinderen. Een botje dat geen pijn doet, hoeft u niet te laten behandelen.
Heeft uw kind pijn aan de binnenkant van de voet bij lopen of sporten, of door de schoen? Dan bekijkt de podotherapeut de voet, de stand, het lopen en de schoenen. Wij kunnen niet zien of er een extra botje zit; daarvoor is een röntgenfoto nodig, via de huisarts. Twijfelt de podotherapeut, dan verwijzen wij u naar de huisarts.
Wanneer naar de praktijk, en wanneer eerst naar de arts?
Bij een bobbeltje zonder pijn hoeft u nergens heen.
Naar de praktijk kunt u zonder verwijzing bij pijn aan de binnenkant van de voet bij lopen of sporten, bij last van de schoen op die plek, en bij pijn die na vier weken niet beter wordt of toeneemt.
Eerst naar de huisarts bij een van deze signalen:
- pijn na een val of verzwikking, of een kind dat niet op de voet wil staan (een breukje kan er hetzelfde uitzien);
- pijn in rust of ’s nachts die niet wijkt;
- een plek die rood, dik en warm is, of koorts;
- mank lopen;
- een stijve, pijnlijke platvoet (de richtlijn: verwijzen naar de kinderorthopeed);
- een kind van 3 tot 7 jaar met pijn en zwelling op deze plek. Het extra botje geeft op die leeftijd nog geen klachten; er is een zeldzame andere aandoening van het scheepsbeentje die dan voorkomt en die de arts met een foto vaststelt.
Veelgestelde vragen over het extra botje aan de binnenkant van de voet
Is een extra botje in de voet erg?
Nee. Het is een variatie die bij ongeveer 1 op de 6 tot 8 mensen voorkomt. De meesten hebben er nooit last van.
Moet het botje weg?
Nee, niet als het geen klachten geeft. Ook bij klachten is een operatie zelden nodig.
Gaat de pijn over?
Meestal wel. Bij schoolkinderen was 7 op de 10 na twee jaar pijnvrij, en de klachten verdwijnen doorgaans als de voet is uitgegroeid.
Mijn kind heeft het aan beide voeten, maar één kant doet pijn. Kan dat?
Ja. Het botje zit bij de helft van de mensen aan beide kanten, en niet elk botje geeft klachten.
Waarom krijgt mijn kind er nu ineens last van?
De klachten beginnen vaak tussen 10 en 13 jaar, als het botje verbeent en kinderen meer gaan sporten. Nieuwe schoenen of ineens meer trainen kunnen het uitlokken.
Mag mijn kind blijven voetballen of sporten?
De bronnen raden aan de belasting tijdelijk te verminderen en weer op te bouwen als de pijn zakt. Helemaal stoppen noemen zij niet. Kijk ook of de sportschoen op het bobbeltje drukt.
Helpen steunzolen?
Dat is niet onderzocht. Eén publiekstekst van orthopeden zegt dat steun onder de voetboog kan helpen; andere bronnen noemen zolen niet. Wij beloven er dus niets over.
Komt het door platvoeten?
Het gaat vaak samen, maar een oorzakelijk verband is niet aangetoond.
Hoe weet ik zeker dat het dit is?
Alleen een röntgenfoto laat het botje zien. Die wordt gemaakt via de huisarts.
Het bobbeltje zit aan de buitenkant van de voet. Is dat hetzelfde?
Nee. Dit extra botje zit aan de binnenkant. Over een bobbeltje aan de buitenkant lazen wij geen bron; laat ernaar kijken als het pijn doet.
Kan een volwassene er ook last van krijgen?
Ja, dat komt voor, al verdwijnen de klachten bij de meeste kinderen als de voet is uitgegroeid.
Staat uw vraag er niet bij? Bel 085 02 90 556 of bekijk alle vragen en antwoorden.
Bronnen
- Gezondheid en Wetenschap (België; gebaseerd op ebpnet.be). Pijnlijke aandoeningen van enkel en voet bij kinderen en adolescenten (opent in een nieuw tabblad). 8 februari 2018.
- Sasaki T e.a. Prevalence of accessory navicular in Japanese children: a cross-sectional study using ultrasound (opent in een nieuw tabblad). PLoS One 2025.
- Sasaki T e.a. Investigation of accessory navicular in local pre-adolescence children: a longitudinal study with 2-year follow-up (opent in een nieuw tabblad). PLoS One 2025.
- Stolarz K e.a. The prevalence and anatomy of accessory navicular bone: a meta-analysis (opent in een nieuw tabblad). Surgical and Radiologic Anatomy 2024.
- Wynn M e.a. Effectiveness of nonoperative treatment of the symptomatic accessory navicular in pediatric patients (opent in een nieuw tabblad). Iowa Orthopaedic Journal 2019.
- Nguyen HB e.a. Hazard of failed nonoperative management for symptomatic accessory navicular in children and adolescents (opent in een nieuw tabblad). Journal of Pediatric Orthopaedics 2024.
- Xiang F e.a. Accessory navicular in children (opent in een nieuw tabblad). World Journal of Clinical Cases 2023.
- FootEducation (publiekssite van orthopedisch chirurgen, VS). Accessory Navicular Bone (opent in een nieuw tabblad). Bewerkt 19 september 2023.
- Samsonov AP e.a. Operative management for symptomatic accessory navicular: a systematic review (opent in een nieuw tabblad). Foot & Ankle Specialist 2025.
- Nederlands Centrum Jeugdgezondheid. JGZ-richtlijn Extremiteiten (opent in een nieuw tabblad). 2019.
Wanneer u een afspraak maakt bij onze praktijk, is het advies van onze praktijk. Dat komt niet uit deze bronnen.
