X‑benen en O‑benen (genua valga en vara): wat is normaal?

Bijna elk kind heeft een tijd O‑benen en daarna X‑benen. Dat hoort bij de groei en gaat meestal vanzelf over. Tot ongeveer 2 jaar staan de benen O‑vormig, tussen 2 en 7 jaar X‑vormig, en rond 7 jaar staan ze bijna recht. Steunzolen en oefeningen veranderen de stand niet. Ons advies: een kind zonder klachten hoeft niet behandeld te worden. Laat een arts kijken bij mank lopen, pijn in rust of in de nacht, koorts of één been dat anders staat dan het andere. Heeft uw kind last bij lopen of sporten, dan kijken wij mee.

Drie keer het onderlichaam van een kind als skelet, van voren in 3D en naast elkaar: links O‑benen met een ovale ruimte tussen de knieën, in het midden rechte benen, rechts X‑benen met knieën die elkaar raken

Wat zijn O‑benen en X‑benen?

Het onderlichaam van een kind als skelet van voren in 3D, met O‑benen: de voeten en enkels staan tegen elkaar en tussen de knieën zit een ovale ruimte
Bij O‑benen raken de enkels elkaar wel en de knieën niet.

Bij O‑benen staan de knieën verder uit elkaar dan de enkels. Bij X‑benen liggen de knieën dichter bij elkaar dan de enkels. De vakterm voor O‑benen is genua vara, voor X‑benen genua valga.

Bij kinderen horen beide standen bij de groei. Bijna alle baby’s hebben O‑benen en bijna alle kinderen krijgen daarna X‑benen. De ene stand gaat dus over in de andere.

Lees meerLees minder

Meestal geven O‑benen en X‑benen geen klachten. Volgens de richtlijn voor de jeugdgezondheidszorg hebben ze vrijwel nooit behandeling nodig. Bent u zelf volwassen en hebt u een O- of X‑stand? Lees dan bij Kunt u O‑benen of X‑benen als volwassene corrigeren?

Op welke leeftijd krijgt een kind O‑benen en X‑benen, en wanneer worden ze recht?

Dit is het gewone verloop, volgens de richtlijn voor de jeugdgezondheidszorg en Thuisarts:

  • Bij de geboorte staan de benen in een O‑stand. Rond het eerste lopen, op 1 tot 1,5 jaar, staan ze ongeveer recht.
  • Rond 2 jaar gaat de O‑stand over in een X‑stand. Die neemt toe tot ongeveer 3 jaar en daarna weer af.
  • Rond 4 jaar hebben de meeste kinderen X‑benen.
  • Rond 7 jaar staan de benen bij de meeste kinderen bijna recht, vaak met nog een lichte X‑stand.
Vijf keer het onderlichaam van een kind als skelet van voren in 3D, naast elkaar: links met duidelijke O‑benen, daarna bijna recht, dan met sterke X‑benen, daarna met mildere X‑benen en rechts bijna recht
Schematisch, van links naar rechts: O‑benen bij een baby, bijna recht rond 2 jaar, het sterkst X‑benen rond 3 jaar, mildere X‑benen rond 5 jaar en bijna recht rond 7 jaar. De leeftijden komen uit de richtlijn; de figuren zijn een tekening, geen meting.

Hoe sterk de stand is, verschilt enorm van kind tot kind. Bij een symmetrische stand die bij de leeftijd past, is er meestal niets aan de hand.

Lees meerLees minder

Heeft uw kind van 10 of 12 jaar nog duidelijke X‑benen, dan valt dat buiten het gewone verloop. Lees daarvoor bij Wanneer naar de podotherapeut, en wanneer eerst naar de huisarts?

Hoe herkent u O‑benen en X‑benen bij uw kind, en geven ze klachten?

Is het gewone groei, of is er meer aan de hand?

Meestal is er niets aan de hand. Deze twee beelden laten het verschil zien tussen een stand die bij de groei past en een stand die een arts moet bekijken:

Het onderlichaam van een kind als skelet van voren in 3D: beide benen staan gelijk, met een milde X‑stand aan allebei de kanten
Past bij de groei

Beide benen staan hetzelfde en de stand past bij de leeftijd. Uw kind heeft geen pijn en loopt gewoon.

Het onderlichaam van een kind als skelet van voren in 3D: het ene been staat recht en het andere been is bij de knie duidelijk naar buiten gebogen
Laat het bekijken

Eén been staat anders dan het andere, of de stand wordt in een paar maanden snel erger. Ook O‑benen die na 2 jaar blijven en duidelijke X‑benen na 7 jaar laat u bekijken.

Wat u dan doet, leest u bij Wanneer naar de podotherapeut, en wanneer eerst naar de huisarts?

Lees meerLees minder

Bij een duidelijk verschil tussen links en rechts, of een stand die snel erger wordt, denken artsen ook aan andere oorzaken, zoals een ontsteking, een tumor of de ziekte van Blount. De jeugdarts of huisarts verwijst dan naar een kinderorthopeed. Ook een stand die niet bij de leeftijd past, kan reden zijn voor zo’n verwijzing.

Wat is de oorzaak van O‑benen en X‑benen?

Het kniegewricht van een kind van voren in 3D met het onderste deel van het dijbeen en het bovenste deel van het scheenbeen; een plek in het scheenbeen net onder de groeischijf gloeit rood
Bij de ziekte van Blount groeit een deel van het scheenbeen bij de knie niet goed. De rode plek laat dat deel zien.

Meestal is de oorzaak gewoon de normale groei. Soms zit er iets anders achter. Thuisarts noemt deze mogelijke oorzaken van een stand die niet goed meegroeit:

Een slecht genezen breuk
Een beenbreuk die in een verkeerde stand is genezen.
Een ontsteking
Een ontsteking van bot, knie of heup, nu of eerder.
Overgewicht
X‑benen komen vaker voor bij kinderen met overgewicht.
Een ernstige ziekte
Bijvoorbeeld een nierziekte.
Lees meerLees minder

Ook een tekort aan vitamine D (rachitis) en de ziekte van Blount, een groeistoornis van het scheenbeen bij de knie, kunnen de stand beïnvloeden. Rachitis komt in Nederland nog maar weinig voor en iets vaker bij kinderen met een donkere huid. Bij O‑benen met overgewicht is de kans groter dat de stand erger wordt.

Dat vroeg gaan staan of lopen O‑benen veroorzaakt, staat in de bronnen die wij lazen niet.

Hoe stelt een zorgverlener vast of de stand normaal is?

Wat kunt u zelf doen bij O‑benen of X‑benen?

Twee kinderen in shirt, korte broek, sokken en gympen, van achteren gezien, rennen over een grasveld in een park

Voor gewone O‑benen en X‑benen hoeft u niets te doen. Wat wel goed is voor de groei van uw kind:

  • Laat uw kind veel bewegen en buiten spelen.
  • Vanaf 4 jaar: minstens een uur per dag flink bewegen, zoals fietsen, zwemmen, voetballen of buitenspelen.
  • Kies schoenen die goed passen.
  • Zorg voor een gezond gewicht.

Helpen steunzolen, oefeningen of speciale schoenen bij O‑benen en X‑benen?

Nee. De richtlijn voor de jeugdgezondheidszorg zegt dat nachtelijke correctieapparaten, steunzolen en houdings- of oefentherapie geen invloed hebben op de beenstand en dat ze worden afgeraden. Thuisarts zegt hetzelfde over speciale schoenen, steunzolen en oefeningen.

Waarom staan hier geen oefeningen en geen zool? De bronnen die wij lazen noemen voor O‑benen en X‑benen geen oefening of zool die de stand verandert. Daarom beloven wij hier ook niets.

De stand verandert vanzelf met de groei. In extreme gevallen kan een kinderorthopeed de stand met een operatie corrigeren. De richtlijn zegt dat behandeling vrijwel nooit nodig is.

Gaan O‑benen en X‑benen vanzelf over?

Meestal wel. O‑benen en X‑benen geven meestal geen klachten en hebben vrijwel nooit behandeling nodig. Bij de meeste kinderen staan de benen rond 7 jaar bijna recht.

Ons advies: een kind zonder klachten hoeft niet behandeld te worden. Heeft uw kind pijn bij lopen of sporten, en is die na vier tot zes weken niet duidelijk minder, of wordt hij erger? Maak dan een afspraak.

Blijft de stand langer afwijken dan bij de leeftijd past, of staat één been anders dan het andere? Laat dan een jeugdarts of huisarts kijken.

Lees meerLees minder

Zijn de benen van uw kind na de leeftijd van 2 jaar nog O‑vormig, of na 7 jaar nog duidelijk X‑vormig, dan kijkt de arts meestal na enkele maanden nog eens. Verandert er dan niets, dan kan een verwijzing naar een kinderorthopeed volgen. Heeft uw kind overgewicht, dan bespreekt de jeugdarts dat bij O‑benen, omdat de stand dan vaker erger wordt.

Hoe helpen wij bij O‑benen en X‑benen?

Wat wij kunnen doen, als er klachten zijn:

  • Advies over schoenen en belasting, afgestemd op het dagelijks leven en de sport van uw kind.
  • Een zool op maat, gemaakt na een 3D-scan van de voet, als de voeten klachten geven, bijvoorbeeld bij soepele platvoeten. De richtlijn zegt dat een zool dan kan worden overwogen, met een proefperiode van bijvoorbeeld drie maanden, en dat er geen bewijs is dat een zool op maat beter is dan een standaardzool. Een zool maakt O‑benen of X‑benen niet recht. Dat beloven wij dus niet.
    Zooltherapie
  • Verwijzing naar uw huisarts of jeugdarts, als wij twijfelen over de oorzaak of de stand niet bij de leeftijd past.

Kunt u O‑benen of X‑benen als volwassene corrigeren?

Het onderlichaam van een volwassene als skelet van voren in 3D, met O‑benen; aan de binnenkant van beide knieën gloeit het gewricht rood
Bij O‑benen komt er meer druk op de binnenkant van de knie.

Bij een afwijkende kniestand kan slijtage van de knie ontstaan, schrijft Zorg voor Beweging, de patiëntensite van de orthopeden. Heeft u slijtage van de knie, dan noemt Thuisarts: minder gewicht en elke dag ongeveer een half uur bewegen, zoals wandelen, fietsen of zwemmen.

Voor zolen is het beeld duidelijk. Thuisarts zegt dat er geen goed onderzoek is naar inlegzolen bij slijtage van de knie en dat artsen ze daarom niet aanbevelen. De richtlijn voor slijtage in heup of knie adviseert zelfs geen wigvormige inlegzool te gebruiken bij slijtage aan de binnenkant van de knie, omdat die de pijn niet vermindert.

Lees meerLees minder

Een orthopeed kan de stand van het been corrigeren met een operatie, een osteotomie. Dat wordt vooral genoemd als de slijtage beperkt is tot één kant van het kniegewricht. Bij O‑benen gebeurt dat meestal net onder de knie in het scheenbeen, bij X‑benen onderaan het dijbeen. Het is een grote operatie met risico’s, zoals een infectie, te veel of te weinig correctie en een bot dat niet goed vastgroeit. Voor ons is opereren altijd de allerlaatste stap.

Of een afwijkende stand slijtage veroorzaakt, is niet helemaal duidelijk. Een overzicht van onderzoeken uit 2009 vond sterk bewijs dat een afwijkende kniestand de slijtage doet voortschrijden, en beperkt bewijs dat ze slijtage doet ontstaan. Een overzicht uit 2018 kon geen oorzaak vaststellen, omdat er geen onderzoeken waren die mensen langdurig volgden.

Over zolen of oefeningen die de stand bij volwassenen recht maken, vonden wij geen onderzoek. Wel bekijkt de podotherapeut hoe u staat en loopt, en hoe uw voeten, knieën en heupen bewegen. Meer over zolen leest u bij Zooltherapie.

Kunt u O‑benen en X‑benen voorkomen?

Gewone O‑benen en X‑benen kunt u niet voorkomen: ze horen bij de groei van bijna elk kind. Wat u wel kunt doen, staat bij Wat kunt u zelf doen? Een gezond gewicht helpt, omdat X‑benen vaker voorkomen bij kinderen met overgewicht.

Wanneer naar de podotherapeut, en wanneer eerst naar de huisarts?

Naar de podotherapeut gaat u zonder verwijzing. Wij behandelen kinderen vanaf 4 jaar. Maak een afspraak bij pijn bij lopen of sporten, vaak struikelen, vermoeide voeten of twijfel over de stand. Ook als pijn na vier tot zes weken niet beter wordt, of toeneemt. Is uw kind jonger dan 4 jaar? Bespreek uw vraag dan met het consultatiebureau of de huisarts.

Eerst naar de jeugdarts of huisarts bij een van deze signalen. Ze komen weinig voor, maar dan moet eerst een arts kijken:

Neem zo snel mogelijk contact op met de huisarts of de huisartsenpost als uw kind:

  • mank loopt;
  • pijn heeft in rust of in de nacht;
  • koorts heeft;
  • een dik, rood of warm gewricht heeft.

Bel op een werkdag de jeugdarts of huisarts als:

  • één been duidelijk anders staat dan het andere;
  • de stand in een paar maanden snel erger wordt, of heel sterk is;
  • uw kind na 2 jaar nog O‑benen heeft;
  • uw kind na 7 jaar nog duidelijke X‑benen heeft;
  • uw kind X‑benen heeft en overgewicht.

Bent u zelf volwassen en hebt u pijn aan uw knie of benen bij het lopen? Maak een afspraak als de pijn na vier tot zes weken niet minder is, als hij erger wordt, of als u de pijn een 7 of hoger geeft op een schaal van 0 tot 10: wacht dan niet. Bel uw huisarts als de klachten erger worden, u opeens meer pijn hebt, uw knie erg dik is of op slot zit.

Veelgestelde vragen over X‑benen en O‑benen

Krijgt mijn baby O‑benen door te vroeg gaan staan of lopen?

Alle kinderen worden geboren met O‑benen. In de bronnen die wij lazen staat niet dat vroeg gaan staan of lopen O‑benen veroorzaakt. Thuisarts noemt als oorzaken van een afwijkende beenstand onder meer een slecht genezen beenbreuk, een ontsteking van bot of gewricht, overgewicht, een ernstige ziekte en vitamine D-tekort. Maakt u zich zorgen over de benen van uw baby, bespreek het dan met het consultatiebureau.

Is het erg als mijn kind X‑benen heeft?

Meestal niet. Bijna alle kinderen krijgen tussen ongeveer 2 en 7 jaar X‑benen. Ze geven meestal geen klachten en hebben vrijwel nooit behandeling nodig. Laat uw kind wel bekijken als de benen niet gelijk staan, als de stand snel erger wordt, of als er pijn is.

Tot welke leeftijd hebben kinderen O‑benen?

Tot ongeveer 2 jaar. Bij de geboorte staan de benen in een O‑stand. Rond het eerste lopen is de stand ongeveer recht en rond 2 jaar gaat hij over in X‑benen. Zijn de benen na 2 jaar nog O‑vormig, laat dan een jeugdarts of huisarts kijken.

Wanneer groeien X‑benen recht?

De X‑stand neemt toe tot ongeveer 3 jaar en daarna af. Bij de meeste kinderen staan de benen rond 7 jaar bijna recht, vaak met nog een lichte X‑stand. De mate verschilt sterk van kind tot kind.

Mijn kind van 12 heeft nog X‑benen. Moet ik naar de arts?

Duidelijke X‑benen na 7 jaar zijn een reden om een jeugdarts of huisarts te laten kijken. Heeft uw kind van 4 jaar of ouder ook pijn bij lopen of sporten, vaak last van struikelen of vermoeide voeten, dan kunt u ook bij ons een afspraak maken. U hebt voor ons geen verwijzing nodig.

Kan ik O‑benen of X‑benen corrigeren met oefeningen?

Nee. De richtlijn voor de jeugdgezondheidszorg zegt dat houdings- of oefentherapie geen invloed heeft op de beenstand en dat die afgeraden wordt. Thuisarts zegt hetzelfde over oefeningen voor de benen. Wat wel helpt voor de gezondheid: veel bewegen, goed passende schoenen en een gezond gewicht.

Helpen steunzolen, speciale schoenen of een nachtspalk bij X‑benen en O‑benen?

Nee. Nachtelijke correctieapparaten, steunzolen en houdings- of oefentherapie hebben volgens de richtlijn geen invloed op de stand van de benen en worden afgeraden. Thuisarts raadt speciale schoenen en steunzolen ook niet aan. Een zool kan wel iets doen als de voeten van uw kind klachten geven, maar de benen worden er niet recht van.

Moet een kind met O‑benen of X‑benen geopereerd worden?

Vrijwel nooit. De richtlijn zegt dat O‑benen en X‑benen meestal geen klachten geven en vrijwel nooit behandeling nodig hebben. In extreme gevallen kan een kinderorthopeed de stand met een operatie corrigeren. Voor ons is opereren altijd de allerlaatste stap.

Kunnen volwassenen O‑benen of X‑benen laten corrigeren?

Een orthopeed kan de stand van het been corrigeren met een operatie, vooral als de slijtage in de knie beperkt is tot één kant van het gewricht. Dat is een grote operatie met risico’s. Over zolen of oefeningen die de stand bij volwassenen recht maken, vonden wij geen onderzoek. Meer leest u bij Kunt u O‑benen of X‑benen als volwassene corrigeren?

Moet ik met mijn kind naar de podotherapeut?

Voor gewone O‑benen of X‑benen zonder klachten is dat niet nodig. Een voet of been zonder klachten behandelen wij in principe niet, zeker niet bij kinderen. Heeft uw kind van 4 jaar of ouder last bij lopen of sporten, dan bekijkt de podotherapeut hoe uw kind staat en loopt. Voor kinderen jonger dan 4 jaar kunt u terecht bij het consultatiebureau.

Heb ik een verwijzing nodig, en wat kost het?

U hebt geen verwijzing nodig. Het eerste onderzoek kost € 150. Podotherapie wordt niet vergoed uit de basisverzekering; uw aanvullende verzekering kan een deel vergoeden. Bekijk alle tarieven en vergoedingen.

Wat neem ik mee naar het eerste onderzoek?

Uw zorgpas en legitimatiebewijs, de schoenen die uw kind veel draagt en eventueel sportschoenen, en hulpmiddelen zoals steunzolen die uw kind nu gebruikt. In de wachtkamer hoeft u zich niet te melden: de podotherapeut haalt u op.

Staat uw vraag er niet bij? Bel 085 02 90 556 of bekijk alle vragen en antwoorden.

Bronnen

  1. Thuisarts.nl (NHG). Mijn kind heeft O‑benen of X‑benen. Is dat erg? (opent in een nieuw tabblad) Laatst gewijzigd 2 februari 2026.
  2. Nederlands Centrum Jeugdgezondheid. JGZ-richtlijn Extremiteiten (opent in een nieuw tabblad). 2019, op de site aangeduid als in herziening.
  3. GroeiGids. Je kind heeft O‑benen of X‑benen (opent in een nieuw tabblad).
  4. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb artrose in mijn knie (opent in een nieuw tabblad). Laatst gewijzigd 15 oktober 2025.
  5. Zorg voor Beweging (Nederlandse Orthopaedische Vereniging). Correctie kniestand (osteotomie) (opent in een nieuw tabblad).
  6. Nederlandse Orthopaedische Vereniging e.a. Richtlijn Conservatieve behandeling van artrose in heup of knie, module Kniebraces en voetortheses (opent in een nieuw tabblad). 2019.
  7. Tanamas S, Hanna FS, Cicuttini FM, e.a. Does knee malalignment increase the risk of development and progression of knee osteoarthritis? A systematic review (opent in een nieuw tabblad). Arthritis and Rheumatism 2009.
  8. van Tunen JAC, Dell’Isola A, Juhl C, e.a. Association of malalignment, muscular dysfunction, proprioception, laxity and abnormal joint loading with tibiofemoral knee osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis (opent in een nieuw tabblad). BMC Musculoskeletal Disorders 2018;19:273.

Dat wij kinderen vanaf 4 jaar behandelen, hoe lang u pijn zelf aankijkt, wanneer u een afspraak maakt en ons advies over opereren, is het advies van onze praktijk. Dat komt niet uit deze bronnen.

Verwante klachten