Wat is het piriformissyndroom?

Diep in uw bil, onder de grote bilspier, liggen kleinere spieren die het been naar buiten draaien. Eén daarvan is de piriformis, de peervormige spier. Vlak onder die spier loopt de grote zenuw van het been.
Verkrampt zo’n diepe bilspier, dan doet de bil pijn. De zenuw kan geprikkeld raken en dan straalt de pijn uit naar het been. Artsen noemen dit het piriformissyndroom, of het diep gluteaal syndroom: ook andere diepe bilspieren kunnen de zenuw prikkelen.
Lees meerLees minder
Bestaat het wel? Daar zijn artsen het niet over eens. Er is geen onderzoek of scan waarmee de diagnose zeker te stellen is. Hoe vaak het voorkomt is ook onduidelijk: schattingen lopen uiteen van minder dan 1 tot ongeveer 8 op de 100 mensen met lage rugpijn of uitstralende pijn in het been. Onderzoekers schrijven dat is aangetoond dat de spier deze pijn kan geven, maar dat nog niet bekend is hoe vaak dat gebeurt.
Hoe voelt het?

Twee overzichten van alle beschreven gevallen komen op dezelfde vier kenmerken:
- pijn in de bil;
- de pijn wordt erger bij zitten. Veel mensen houden zitten niet langer dan 20 tot 30 minuten vol;
- drukken midden op de bil doet pijn;
- de pijn neemt toe bij bewegingen die de spier aanspannen of rekken.
Daarnaast kunt u last hebben van:
- pijn die uitstraalt naar de achterkant van het bovenbeen;
- tintelingen of een doof gevoel in het been;
- pijn bij lopen, rennen of traplopen.
Rugpijn hoort er meestal niet bij.
Is het de piriformis of een hernia?
Dat is het belangrijkste onderscheid, en zelf kunt u het niet met zekerheid maken. Een hernia in de rug en een vernauwing bij de wervels zijn de meest voorkomende oorzaken van uitstralende pijn in het been. Het piriformissyndroom is een diagnose die overblijft als de rug en het bekken zijn nagekeken.

- Waar. Diep midden in de bil; uitstraling vooral achterkant bovenbeen.
- Wanneer erger. Bij zitten.
- Drukken op de bil. Doet pijn.
- Rugpijn. Meestal niet.
- Waar. Bil of been, vaak tot in het onderbeen, soms de voet.
- Wanneer erger. Vaak bij staan; liggen geeft meestal verlichting.
- Drukken op de bil. Niet beschreven.
- Rugpijn. Kan erbij horen.
Een hernia gaat bij 3 van de 4 mensen binnen 3 maanden over. Twijfelt u, of heeft u pijn tot onder de knie met tintelingen of minder kracht, ga dan naar de huisarts.
Lees meerLees minder
Andere oorzaken van pijn in de bil. Pijn onder in de bil, op het zitbot, na hardlopen of springen kan de aanhechting van de spieren aan de achterkant van het bovenbeen zijn. Pijn bovenin of aan de buitenkant van de bil bij lopen en staan: zie Overbelaste bilspier.
Waardoor ontstaat het?

De bronnen noemen:
- een val op de bil;
- lang achter elkaar zitten;
- lange afstanden hardlopen, of sporten met veel springen;
- overbelasting waardoor de spier dikker wordt;
- een zenuw die bij u anders langs of door de spier loopt. Dat komt bij ongeveer 1 op de 6 mensen voor. In een groot onderzoek met scans hing dat niet samen met de klachten.
Een publiekstekst van een huisarts noemt ook een afwijkende stand van het bekken, overgewicht en zwangerschap. De klacht komt daar vaker voor bij vrouwen en rond het 40e jaar.
Lees meerLees minder
En de voeten of de beenlengte? De overzichten die wij lazen noemen de stand van de voet, een verschil in beenlengte of schoenen niet als oorzaak.
Gaat het vanzelf over?
Daar is weinig over bekend. De meeste mensen knappen op zonder operatie. Een termijn geven de bronnen niet. Volgens een overzichtsartikel wordt een operatie pas overwogen als oefenen en andere behandelingen na meer dan drie maanden niet helpen.
Ons advies: probeer het vier tot zes weken zelf. Is de pijn dan niet duidelijk minder, of wordt zij erger, maak dan een afspraak. Geeft u de pijn een 7 of hoger op een schaal van 0 tot 10? Wacht dan niet.
Wat kunt u zelf doen?

- Blijf in beweging. Dat is volgens de huisarts in de publiekstekst het belangrijkste.
- Zit niet te lang achter elkaar. Wissel af, sta regelmatig even op en gebruik zo nodig een kussen.
- In bed: leg een kussen tussen uw knieën als u op uw zij ligt.
- Doe tijdelijk minder van wat de pijn uitlokt, zoals lang lopen of hardlopen.
- Warmte, of rollen over een bal of schuimrol, kan even verlichten.
- Paracetamol kan de pijn dragelijk maken.
Lees meerLees minder
Rekken en oefenen. Rekken van de bilspier wordt veel aangeraden. Een overzicht van 12 onderzoeken met 572 mensen vond dat rekken samen met andere behandelingen, zoals oefeningen die de spieren sterker maken, meer deed dan rekken alleen. Het bewijs is zwak: de onderzoeken waren klein, verschilden sterk en volgden mensen kort. Een schema met aantallen geven wij daarom niet; een fysiotherapeut kan het op u afstemmen.
Wat helpt wel en wat helpt niet, volgens de bronnen?
- Fysiotherapie en oefentherapie
- De eerste stap, bedoeld om de spanning in de bilspier te verlagen. Het bewijs voor behandelingen zonder operatie is beperkt.
- Rekken
- Vaak onderdeel van de behandeling; in combinatie beter dan alleen. Zwak bewijs.
- Een prik in de bilspier
- Een verdoving, soms met een ontstekingsremmer. Bedoeld voor wie door de pijn niet kan oefenen, zodat fysiotherapie daarna wel lukt.
- Botuline (botox) in de spier
- Alleen kleine onderzoeken zonder goede vergelijking.
- Operatie
- Zelden nodig, alleen als al het andere na maanden niet helpt. Goede uitkomsten zijn alleen in kleine groepen beschreven. Voor ons is opereren altijd de allerlaatste stap.
- Een scan
- Kan de diagnose niet aantonen; wel andere oorzaken uitsluiten.
- Zolen
- Niet onderzocht bij deze klacht. Zie “Eerlijk over het bewijs”.
Wat kan de podotherapeut doen?

Een voet zonder klachten behandelen wij in principe niet. Bij pijn diep in de bil kijken wij of uw staan en lopen een rol speelt. Komt de pijn waarschijnlijk uit de rug, dan verwijzen wij u naar de huisarts.
Wij beginnen altijd met een podotherapeutisch onderzoek. Dat is een gesprek over de klacht, voelen waar de pijn zit, de voeten bekijken op een glasplaat met spiegel, kijken hoe u loopt en uw schoenen nakijken. Daarna hoort u wat wij zien en wat wij adviseren.
Vinden wij iets in het staan of lopen dat bij de pijn past, dan volgt meestal een traject van 12 weken met zolen op maat.
Het traject van 12 weken
De zolen worden op maat gemaakt. Na ongeveer 2 weken komen ze bij u thuis.
U went er in hoogstens 2 weken aan, door ze elke dag wat langer te dragen.
Daarna draagt u de zolen 8 weken de hele dag. Bij heftige klachten ook thuis.
U krijgt rek- en strekoefeningen mee, en tips om het herstel de ruimte te geven.
Tussendoor bent u welkom voor een controle of een aanpassing van de zool.
Na 12 weken bekijken wij hoeveel de klachten zijn afgenomen. Is dat niet genoeg, dan passen wij de behandeling aan of verwijzen wij door, bijvoorbeeld naar de fysiotherapeut, manueel therapeut, chiropractor of orthopeed.
Eerlijk over het bewijs: voor zolen bij het piriformissyndroom hebben wij geen onderzoek gevonden. De overzichten die wij lazen noemen zolen, schoenen en de podotherapeut niet, en ook de stand van de voet of de beenlengte niet als oorzaak. De pijn is bij deze klacht het ergst bij zitten; een zool werkt alleen als u staat of loopt. Wat de bronnen wel noemen, is bewegen en oefentherapie, en ook daarvoor is het bewijs zwak. Dat de zool het herstel helpt, is de ervaring van onze praktijk uit bijna 18 jaar, geen uitkomst van onderzoek. Soms is een zool alleen niet genoeg.
Wanneer naar de praktijk, en wanneer eerst naar de arts?
Naar de praktijk kunt u zonder verwijzing als de pijn na vier tot zes weken niet duidelijk minder is of erger wordt, of meteen bij een pijn van 7 of hoger.
Bel direct uw huisarts of de huisartsenpost als u naast pijn in bil of been:
- plotseling minder kracht in het been heeft, of niet meer op uw tenen of hakken kunt staan;
- niet meer kunt plassen;
- uw plas of ontlasting niet meer kunt ophouden;
- een doof gevoel heeft bij uw geslachtsdelen of rond de anus;
- koorts heeft, of na een val niet meer op het been kunt staan.
Maak op een werkdag een afspraak bij de huisarts als:
- de pijn uitstraalt tot onder de knie, met tintelingen of een doof gevoel;
- u ondanks pijnstillers erge pijn houdt, of de pijn na een paar weken uw dagelijks leven in de weg zit;
- u pijn heeft in rust of ’s nachts die niet wegtrekt.
De regel “bij een 7 of hoger meteen een afspraak” geldt niet bij de signalen hierboven. Dan gaat u naar de huisarts.
Veelgestelde vragen over het piriformissyndroom
Hoe weet ik of het mijn piriformis is?
De pijn zit diep midden in de bil, wordt erger bij zitten en neemt toe als u op de plek drukt. Zeker weten kunt u het zelf niet: eerst moet duidelijk zijn dat de pijn niet uit de rug komt.
Is er een test voor?
Er bestaan bewegingen waarmee een arts of therapeut de spier aanspant of rekt om de pijn op te wekken. Geen daarvan is betrouwbaar genoeg om de diagnose alleen mee te stellen.
Wat is het verschil met een hernia?
Bij een hernia zit de pijn vaak tot in het onderbeen of de voet en is zij vaak erger bij staan. Bij een diepe bilspier zit de pijn in de bil en is zij erger bij zitten.
Welke oefeningen helpen?
Rekken van de bilspier samen met oefeningen die de spieren rond heup en bil sterker maken. Het bewijs is zwak. Een fysiotherapeut kan ze op u afstemmen.
Wat is een goede slaaphouding?
Op uw zij met een kussen tussen de knieën, volgens een vaksite voor fysiotherapeuten. Onderzoek hiernaar vonden wij niet.
Kan het chronisch worden?
De meeste mensen knappen op zonder operatie. Hoe lang het duurt, zeggen de bronnen niet.
Is een operatie nodig?
Zelden. Alleen als oefenen en andere behandelingen na maanden niet helpen.
Helpen zolen?
Daar is bij deze klacht geen onderzoek naar gedaan. Wij maken een zool alleen als wij bij het onderzoek iets in het staan of lopen vinden dat bij de pijn past.
Staat uw vraag er niet bij? Bel 085 02 90 556 of bekijk alle vragen en antwoorden.
Bronnen
- Hopayian K e.a. The clinical features of the piriformis syndrome: a systematic review (opent in een nieuw tabblad). European Spine Journal 2010;19:2095-2109.
- Hopayian K, Danielyan A. Four symptoms define the piriformis syndrome: an updated systematic review of its clinical features (opent in een nieuw tabblad). European Journal of Orthopaedic Surgery and Traumatology 2018.
- Kizaki K e.a. Deep gluteal syndrome is defined as a non-discogenic sciatic nerve disorder with entrapment in the deep gluteal space: a systematic review (opent in een nieuw tabblad). Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy 2020.
- Yoon YH e.a. Beyond nerve entrapment: a narrative review of muscle-tendon pathologies in deep gluteal syndrome (opent in een nieuw tabblad). Diagnostics 2025.
- Probst D e.a. Piriformis syndrome: a narrative review of the anatomy, diagnosis, and treatment (opent in een nieuw tabblad). PM&R 2019.
- Alrabai HM e.a. Piriformis syndrome is often overlooked as a cause of gluteal pain and sciatica: a narrative review (opent in een nieuw tabblad). HSS Journal 2025.
- Aali S e.a. Effectiveness of stretching techniques in piriformis syndrome management: a systematic review (opent in een nieuw tabblad). European Journal of Translational Myology 2026.
- MAX Vandaag. Piriformis syndroom (dokter Ted van Essen) (opent in een nieuw tabblad). Maart 2019.
- Noordwest Ziekenhuisgroep, Pijncentrum. Behandeling van het Diepe Gluteale Syndroom (opent in een nieuw tabblad) (folder, bestelnummer 184077).
- Physiotutors. Piriformissyndroom / diep gluteaal syndroom (opent in een nieuw tabblad).
- Thuisarts.nl (NHG). Ik heb een rug-hernia (opent in een nieuw tabblad). Gewijzigd 25-8-2026.
- Vereniging voor Sportgeneeskunde. Richtlijn Chronische liesklachten bij sporters (opent in een nieuw tabblad). 2010.
- Warman FI e.a. Endoscopic vs open surgeries for piriformis syndrome: a systematic review and meta-analysis (opent in een nieuw tabblad). Advances in Orthopedics 2026.
Hoe lang u het zelf probeert, wanneer u een afspraak maakt en ons advies over opereren, is het advies van onze praktijk. Dat komt niet uit deze bronnen.
