Wat is overbelasting van de onderrug?

Met overbelasting bedoelen mensen rugpijn die begint nadat de rug meer te verduren kreeg dan hij gewend is. De pijn kan plotseling beginnen of langzaam erger worden.
Artsen gebruiken het woord overbelasting hier niet. Zij spreken van gewone rugpijn, en mensen zeggen soms “ik heb spit”. Artsen denken dat spieren, banden, botten en zenuwen onder in de rug dan tijdelijk niet goed samenwerken.
Meestal is er geen hernia en is er geen schade. Of er echt een spier is verrekt, is aan de buitenkant niet vast te stellen; de bronnen die wij lazen maken dat onderscheid ook niet.
Wat lokt overbelasting van de onderrug uit?

In een Australisch onderzoek is aan 999 mensen met plotselinge rugpijn gevraagd wat zij in de uren ervoor deden. Dat is vergeleken met de dagen daarvoor.
- Zwaar tillen maakte de kans op een aanval duidelijk groter. Bij jonge mensen was dat effect het sterkst.
- Afgeleid zijn tijdens een klus of taak gaf de grootste verhoging van alle onderzochte uitlokkers.
- Stevige inspanning verhoogde de kans ook, maar minder.
- De kans op een aanval was het grootst tussen zeven uur 's ochtends en twaalf uur.
De richtlijn voor tillen op het werk noemt wat de rug zwaarder belast: een groter gewicht, voorovergebogen tillen, vaak en lang tillen, ver reiken, draaien met de rug, en een ongelijke vloer of een last zonder handvatten.
Wie vaker rugpijn krijgt: mensen met overgewicht, veel stress, zwaar werk, veel tillen, veel draaien en buigen en lang autorijden.
Hoe herkent u een overbelaste onderrug?
- Pijn onder in de rug, zeurend of heftig, soms tot in de bil.
- Een stijve rug, vooral bij opstaan of bukken.
- De pijn wordt erger bij bepaalde bewegingen.
- De pijn begon tijdens of na een zware of ongewone inspanning, of bij één beweging.
Past niet bij gewone overbelasting: minder kracht in een been, problemen met plassen of ontlasting, een doof gevoel rond de anus of geslachtsdelen, rugpijn na een val. Zie Wanneer naar de praktijk, en wanneer eerst naar de arts.
Gaat het vanzelf over?
Meestal wel. Volgens Thuisarts is de pijn binnen vier weken meestal minder.
In een optelling van 33 onderzoeken met ruim 11.000 mensen gaven mensen met plotselinge rugpijn hun pijn bij het begin gemiddeld een 52 op een schaal van 100. Na zes weken was dat 23, na een half jaar 12 en na een jaar 6. Het herstel gaat dus in de eerste zes weken het hardst en daarna langzamer.
De pijn komt vaak terug: bij meer dan de helft van de mensen binnen een jaar. Ook dan gaat het meestal weer vanzelf over.
Wat kunt u zelf doen?

De eerste dagen
- Blijf uw gewone dingen doen, zo goed als het gaat. Met bewegen maakt u niets kapot.
- Is liggen het minst pijnlijk, dan mag u de eerste dagen een paar uur per dag liggen. Blijf overdag niet in bed.
- Ga bij heftige pijn een stukje wandelen of zwemmen.
- Houd uw rug warm.
- Pijnstillers maken het herstel niet sneller, maar kunnen helpen om te blijven bewegen. Paracetamol is de eerste keus. Middelen die de spieren ontspannen helpen niet.
De eerste weken
- Beweeg elke dag ongeveer een half uur.
- Zit niet te lang stil; sta regelmatig op.
- Til met gebogen knieën, houd de last dicht bij u en til niet te veel tegelijk. Draai en buig niet tegelijk.
- Draag het liefst platte schoenen.
- Begin met de oefeningen hieronder.
Welke oefeningen kunt u doen?
Thuisarts heeft twaalf oefeningen met video, in drie stappen. Stap 1 maakt de rug soepeler en is bedoeld voor wie nog niet lang rugpijn heeft.
Begin met twee oefeningen en doe ze elke dag. Gaat dat goed, doe er dan een of twee bij. Rekken kan een beetje pijn doen. Heeft u veel pijn, maak de beweging dan kleiner.
- 1. Knie naar de borst. 5 keer, daarna zo mogelijk nog 5 keer.
- 2. Been langer maken. 10 keer, een halve minuut rust, dan nog een keer.
- 3. Hol en bol op een stoel. 10 keer, een halve minuut rust, dan nog 2 keer. Bij veel pijn 5 keer.
- 4. Benen draaien. 10 keer, een halve minuut rust, dan nog 2 keer.
Heeft u na drie of vier weken nog rugpijn, dan kunt u verder met oefeningen die de rug sterker maken (stap 2). Lukken de oefeningen niet, of wordt de pijn na drie of vier weken oefenen niet minder, dan raadt Thuisarts de fysiotherapeut aan.
Hoe bouwt u weer op, en mag u sporten?

- Ga door met uw gewone bezigheden, ook met werk, voor zover de pijn het toelaat.
- Doe elke dag iets meer. Een vaste termijn voor sport noemen de bronnen niet.
- Doet u zwaar werk en denkt u dat de rugpijn daardoor komt, bespreek dan met uw werkgever en de bedrijfsarts hoe u kunt blijven werken.
Kunt u voorkomen dat het terugkomt?
- Oefenen, samen met uitleg
- Verkleint de kans op een nieuwe periode van rugpijn; matig sterk bewijs.
- Wandelen
- In een proef met 701 mensen die net hersteld waren van rugpijn, bleef de groep met een wandelprogramma langer klachtenvrij: de helft had na 208 dagen weer rugpijn, tegen 112 dagen zonder programma.
- Hulpmiddelen bij tillen, lichtere lasten, minder ver en minder vaak tillen
- Aanbevolen in de richtlijn voor tillen op het werk. Maximaal 23 kilo volgens de norm die de inspectie gebruikt.
- Tiltraining en tiladvies
- Niet aanbevolen in de richtlijn voor tillen op het werk. Uitleg alleen, zonder oefenen, voorkomt rugpijn niet. Thuisarts geeft wel tiladvies bij bestaande rugpijn.
- Een ruggordel
- Niet aanbevolen; voorkomt rugpijn niet.
- Zolen
- Voorkomen rugpijn niet. Een Cochrane-overzicht spreekt van sterk bewijs.
Wat kan de podotherapeut doen?

Bij een rug die er net in is geschoten, hebt u ons meestal niet nodig. De bronnen noemen bij deze klacht de huisarts en de fysiotherapeut of oefentherapeut, niet de podotherapeut.
Een voet zonder klachten moet in principe ook niet behandeld worden.
Overbelasting van de rug door tillen, klussen of sport heeft meestal niet met staan of lopen te maken. Een zool ligt dan niet voor de hand.
Merkt u dat de rugpijn steeds terugkomt, en vooral bij lang staan of lopen? Dan kan het zin hebben om naar uw voeten en uw manier van lopen te laten kijken. Wij beginnen met een podotherapeutisch onderzoek: een gesprek over de klacht, voelen waar de pijn zit, de voeten bekijken op een glasplaat met spiegel, kijken hoe u loopt en de schoenen nakijken. Daarna hoort u wat wij zien en wat wij adviseren.
Wat wij daarna kunnen doen, leest u op de pagina Lage rugpijn door stand of looppatroon. Past het beeld beter bij de fysiotherapeut of de huisarts, dan verwijzen wij u door.
Eerlijk over het bewijs: voor zolen bij een rug die net overbelast is, vonden wij geen onderzoek. Dat zolen rugpijn voorkomen, is onderzocht en klopt niet: daar is sterk bewijs voor. Wat wel helpt om een nieuwe aanval te voorkomen, is oefenen en wandelen. Dat een zool het herstel kan helpen bij rugpijn die met staan of lopen samenhangt, is de ervaring van onze praktijk uit bijna 18 jaar, geen uitkomst van onderzoek.
Wanneer naar de praktijk, en wanneer eerst naar de arts?
Probeer het eerst zelf. Vier tot zes weken bewegen, opbouwen en oefenen.
Maak een afspraak bij ons als de rugpijn na vier tot zes weken niet beter is of erger wordt en samenhangt met staan of lopen, of als zij steeds terugkomt. Geeft u de pijn een 7 of hoger op een schaal van 0 tot 10, wacht dan niet met hulp zoeken. Bij een rug die er net in is geschoten is de huisarts dan de eerste keus.
Thuisarts zegt het anders: is de pijn na één maand niet minder, maak dan een afspraak bij de huisarts. Na drie of vier weken oefenen zonder verbetering: de fysiotherapeut.
Bel direct de huisarts of de huisartsenpost bij rugpijn samen met:
- niet kunnen plassen terwijl u wel moet, of plas of ontlasting niet kunnen ophouden;
- minder gevoel rond de anus of de geslachtsdelen;
- plotseling minder kracht in een been;
- plotseling heel erge rug- en buikpijn;
- duizelig zijn met zweten of het gevoel flauw te vallen.
Maak een afspraak bij de huisarts bij:
- rugpijn na een val;
- rugpijn terwijl u kanker heeft of heeft gehad;
- u bent kleiner of krommer geworden;
- u kunt door de pijn uw gewone dingen niet meer doen;
- koorts samen met rugpijn;
- pijn in de nacht die niet wijkt.
Veelgestelde vragen over een overbelaste onderrug
Is spit hetzelfde als een overbelaste rug?
Mensen gebruiken beide woorden voor plotselinge pijn onder in de rug. Artsen noemen het gewone rugpijn.
Heb ik een spier verrekt?
Dat is aan de buitenkant niet vast te stellen, en voor wat u moet doen maakt het niet uit: blijven bewegen.
Is er iets stuk?
Meestal niet. Bij gewone rugpijn is er meestal geen hernia en geen schade.
Moet ik rust houden?
Nee. De eerste dagen mag u een paar uur per dag liggen als dat het minst pijn doet, maar blijf overdag niet in bed.
Mag ik sporten?
Blijf bewegen en doe elke dag iets meer. Een vaste termijn noemen de bronnen niet.
Hoe lang duurt het?
De pijn is meestal binnen vier weken minder. Het herstel gaat in de eerste zes weken het hardst.
Moet ik een foto of scan laten maken?
Meestal niet. De oorzaak van rugpijn is daarop bijna nooit te zien.
Helpt een ruggordel of tiltraining?
Beide worden niet aanbevolen om rugpijn te voorkomen.
Helpen steunzolen?
Om rugpijn te voorkomen niet. Bij rugpijn die steeds terugkomt bij staan of lopen leest u meer op de pagina Lage rugpijn door stand of looppatroon.
Staat uw vraag er niet bij? Bel 085 02 90 556 of bekijk alle vragen en antwoorden.
Bronnen
- Thuisarts.nl (NHG). Ik heb pijn in mijn onderrug, hoe komt het en wat helpt? (opent in een nieuw tabblad). Gewijzigd 15 juni 2026.
- Thuisarts.nl (NHG). Ik ga oefeningen doen om mijn rug soepeler te maken (stap 1 bij rugpijn) (opent in een nieuw tabblad). Gewijzigd 24 september 2026.
- Thuisarts.nl (NHG). De pijn in mijn onderrug duurt langer dan 1 maand (opent in een nieuw tabblad). Gewijzigd 15 juni 2026.
- KNGF. Richtlijn Lage rugpijn en lumbosacraal radiculair syndroom, algemene informatie en therapeutisch proces (opent in een nieuw tabblad). 2021.
- Steffens D, e.a. What triggers an episode of acute low back pain? A case-crossover study (opent in een nieuw tabblad). Arthritis Care & Research 2015;67:403-410.
- Costa LCM, e.a. The prognosis of acute and persistent low-back pain: a meta-analysis (opent in een nieuw tabblad). CMAJ 2012;184:E613-E624.
- Steffens D, e.a. Prevention of low back pain: a systematic review and meta-analysis (opent in een nieuw tabblad). JAMA Internal Medicine 2016;176:199-208.
- NVAB, NVvA, BA&O, NVVK. Samenvatting multidisciplinaire richtlijn Vermindering van tilbelasting om rugklachten te voorkomen (opent in een nieuw tabblad). 2013.
- Sahar T, e.a. Insoles for prevention and treatment of back pain (opent in een nieuw tabblad). Cochrane Database of Systematic Reviews 2007;(4):CD005275.
- Pocovi NC, e.a. Effectiveness and cost-effectiveness of an individualised, progressive walking and education intervention for the prevention of low back pain recurrence in Australia (WalkBack) (opent in een nieuw tabblad). The Lancet 2024;404:134-144.
Hoe lang u het zelf probeert en wanneer u een afspraak bij ons maakt, is het advies van onze praktijk. Dat komt niet uit deze bronnen.
