Wat is scoliose?

Van achteren gezien hoort de ruggengraat recht te lopen. Bij scoliose loopt hij in een bocht, als een C of een S. De wervels zijn ook gedraaid, waardoor de ribben aan één kant naar achteren komen. Dat ziet u als een bolling op de rug wanneer uw kind bukt.
Artsen meten de bocht op een röntgenfoto, in graden. Vanaf 10 graden heet het een scoliose.
Er zijn twee soorten:
- Een echte (structurele) scoliose
- De bocht zit in de ruggengraat zelf en blijft bij het bukken zichtbaar. Bij 8 op de 10 kinderen met een echte scoliose is de oorzaak onbekend; dat heet idiopathisch.
- Een scheve rug die geen echte scoliose is
- De rug staat scheef door de houding of door een verschil in beenlengte, en trekt recht als uw kind bukt of als het verschil wordt opgevuld.
Hoe vaak komt het voor, en op welke leeftijd?
- De vorm die tussen 10 en 18 jaar ontstaat, komt het meest voor: bij ongeveer 2 tot 3 op de 100 jongeren.
- Het wordt vaker bij meisjes gezien dan bij jongens.
- Scoliose kan ook eerder ontstaan: bij kinderen van 0 tot 3 jaar of van 3 tot 10 jaar. Dat is zeldzamer.
- Kinderen met scoliose hebben vaak een of meer familieleden met scoliose.
Wat is de oorzaak?
Bij de meeste kinderen is de oorzaak niet bekend. Waarschijnlijk spelen meerdere dingen mee, waaronder erfelijkheid.
Een echte scoliose komt niet door krom zitten, een zware schooltas of een verkeerde sport. Geen van de bronnen noemt dat als oorzaak; een scheve rug door de houding rekenen artsen juist niet tot de echte scoliose.
Zeldzamer is scoliose die samenhangt met een aangeboren afwijking van de wervels of met een ziekte van spieren of zenuwen.
Hoe herkent u het?

Kijk naar uw kind van achteren, met ontbloot bovenlijf, terwijl het rechtop staat met het gewicht op beide benen.
- Staat één schouder hoger?
- Steekt één schouderblad meer uit?
- Is de ruimte tussen arm en taille links en rechts ongelijk?
- Staat één heup hoger of meer naar voren?
De buktest. Laat uw kind met gestrekte benen vanuit de heupen voorover buigen, de armen los naar de vloer. Kijk van achteren over de rug. Ziet u aan één kant een bolling? Dat is een teken dat een arts moet kijken.
De meeste kinderen met scoliose hebben geen pijn. Daardoor valt het vaak pas op bij het omkleden of in zwemkleding.
Is het een echte scoliose, of een scheve houding?
- Echte scoliose
- Bij bukken: de bolling blijft. Wat doet de jeugdarts: meet de bolling; vanaf 7 graden op de meter verwijzing naar de kinderorthopeed, daaronder controleren zolang het kind groeit.
- Scheef door houding
- Bij bukken: de rug wordt recht. Wat doet de jeugdarts: zo nodig advies over houding en bewegen; geen controle nodig.
- Scheef door beenlengteverschil
- Bij bukken: de rug wordt recht als het verschil is opgevuld. Wat doet de jeugdarts: meet het verschil; verwijst naar de kinderorthopeed bij 1 cm of meer onder de 10 jaar, en bij 2 cm of meer boven de 10 jaar.
De “7 graden” is de uitslag van een waterpasje dat de arts op de gebukte rug legt (scoliometer). Dat is iets anders dan de graden op de röntgenfoto.
Het verschil kunt u thuis niet betrouwbaar zien. Laat het een arts beoordelen.
Gaat het vanzelf over?
Dat verschilt. Een scoliose kan toenemen, gelijk blijven of vanzelf verbeteren. Als de bocht toeneemt, gebeurt dat vooral in de groeispurt aan het begin van de puberteit.
Daarom volgt de arts een kind met een lichte bocht zolang het groeit. Is uw kind uitgegroeid en is de bocht klein, dan is controle niet meer nodig.
Bij een grote bocht (40 graden of meer aan het einde van de groei) is er later meer kans op pijn, beperkingen en klachten van de ademhaling. Op tijd ontdekken geeft een betere uitkomst.
Wat kunt u zelf doen?

- Laat een arts kijken als u een scheve rug of een bolling bij het bukken ziet. Dat kan bij de jeugdarts of de huisarts.
- Vertel het als scoliose in de familie voorkomt (ouders, broers, zussen, grootouders, ooms, tantes). De jeugdgezondheidszorg vraagt daar rond 9 tot 11 jaar naar en biedt dan vanaf ongeveer 10 jaar extra controles van de rug aan.
- Laat uw kind gewoon sporten en bewegen. Er is geen sport die wordt aangeraden of afgeraden; plezier in bewegen telt.
- Maak uw kind niet bang. De meeste bochten zijn licht en hoeven alleen gevolgd te worden.
Er is niets wat u thuis kunt doen om een echte scoliose recht te maken.
Wat doet de arts?

De jeugdarts of huisarts bekijkt de rug, meet eerst of de benen even lang zijn en doet de buktest. Bij een duidelijke bolling verwijst de arts naar de kinderorthopeed, die een röntgenfoto laat maken.
Wat er daarna gebeurt, hangt af van de grootte van de bocht en van hoeveel uw kind nog groeit:
- 10 tot 20 graden
- Geen behandeling, wel regelmatig controleren of de bocht toeneemt. Soms oefentherapie.
- Ongeveer 20 of 25 tot 45 graden, kind groeit nog
- Een korset (brace), op maat gemaakt en onder de kleding gedragen, tot het kind is uitgegroeid.
- Ongeveer 50 graden of meer, of het korset helpt onvoldoende
- Meestal een operatie.
Wat de onderzoeken zeggen:
- Het korset
- In een groot Amerikaans onderzoek bleef bij 72 op de 100 kinderen met een korset de bocht onder de grens voor een operatie, tegen 48 op de 100 zonder korset. Hoe meer uren het korset gedragen werd, hoe beter het resultaat. Het onderzoek werd vroeg gestopt omdat het verschil zo duidelijk was. Een Cochrane-overzicht komt tot hetzelfde: het korset remt het toenemen van de bocht; de kwaliteit van leven was met en zonder korset gelijk.
- Oefentherapie
- Een Cochrane-overzicht uit 2012 vond te weinig goed onderzoek om speciale oefeningen voor scoliose aan te bevelen. Ziekenhuizen zetten houdingstherapie soms in bij een lichte bocht, om klachten te verminderen en de rug soepel te houden.
- Zolen en hakverhoging
- Geen van de richtlijnen en ziekenhuispagina’s noemt ze als behandeling van een echte scoliose. Eén klein onderzoek liet zien dat een verhoging onder de schoen de stand van bekken en rug op dat moment verandert; of dat op de lange duur iets doet, is niet onderzocht.
Wat kan de podotherapeut doen?

Bij een echte scoliose: niets aan de bocht zelf. Geen van de bronnen noemt de podotherapeut bij scoliose. De behandeling ligt bij de kinderorthopeed, zo nodig met een oefentherapeut of fysiotherapeut.
Een kind zonder klachten aan voeten of benen behandelen wij in principe niet.
Er is één raakvlak met ons werk: een verschil in beenlengte kan de rug scheef laten staan zonder dat het een echte scoliose is. Ook dat beoordeelt eerst een arts. De richtlijn zegt dat de podotherapeut bij een beenlengteverschil “mogelijk ook een rol” heeft (schoenadvies, een aanpassing in de schoen), maar niet als eerste keus; de behandelend specialist beslist.
Zien wij bij een onderzoek van voeten en benen een scheve rug, dan zeggen wij dat en verwijzen wij u naar de huisarts of jeugdarts. Wij stellen geen scoliose vast en behandelen haar niet.
Wanneer naar de praktijk, en wanneer naar de arts?
Naar de jeugdarts of huisarts bij:
- scheve schouders, een scheve taille of een heup die hoger staat;
- een bolling aan één kant van de rug bij het bukken;
- een scheve rug die toeneemt;
- scoliose in de familie en een kind van ongeveer 10 jaar of ouder dat nog niet is nagekeken.
Bel de huisarts binnen een dag bij een scheve rug samen met:
- pijn in de nacht;
- pijn die uitstraalt naar de benen, of minder kracht of gevoel;
- koorts, zich ziek voelen of afvallen.
Scoliose zelf doet meestal geen pijn. Pijn in de rug bij een scheve rug is daarom een reden om een arts te laten kijken.
Naar de praktijk kunt u zonder verwijzing bij klachten aan voeten, knieën of heupen bij lopen of sporten, en bij twijfel over een verschil in beenlengte. Voor de rug zelf gaat u naar de arts.
Veelgestelde vragen over een scheve rug en scoliose
Is scoliose erg?
Meestal niet. De meeste bochten zijn licht en geven geen klachten. Een grote bocht kan later wel problemen geven; daarom wordt een kind dat nog groeit gevolgd.
Doet scoliose pijn?
Meestal niet. Heeft uw kind wel rugpijn, vertel dat dan aan de arts.
Op welke leeftijd ontstaat het?
Meestal tussen 10 en 18 jaar, rond de groeispurt. Het kan ook eerder.
Is scoliose erfelijk?
Het komt vaak in families voor, en erfelijkheid speelt waarschijnlijk mee. Komt het in uw familie voor, meld dat dan bij de jeugdarts.
Komt het door een slechte houding of een zware tas?
Nee. Een echte scoliose zit in de ruggengraat zelf en de oorzaak is meestal onbekend. Een rug die scheef staat door de houding is geen echte scoliose en trekt recht bij het bukken.
Kan ik thuis zien of mijn kind scoliose heeft?
U kunt de buktest doen: ziet u bij het voorover buigen een bolling aan één kant van de rug, laat dan een arts kijken. Zeker weten kan alleen met een onderzoek en een röntgenfoto.
Wanneer krijgt een kind een korset?
Meestal bij een bocht van meer dan ongeveer 20 tot 25 graden bij een kind dat nog groeit. Het korset moet het grootste deel van de dag gedragen worden; hoe meer uren, hoe kleiner de kans op een operatie.
Wanneer is een operatie nodig?
Meestal bij een bocht van ongeveer 50 graden of meer, of als het korset onvoldoende helpt.
Helpen oefeningen?
Er is te weinig goed onderzoek om dat te kunnen zeggen. Oefentherapie kan helpen bij klachten en om de rug soepel te houden. Bewegen en sporten mag altijd.
Helpen steunzolen of een hakverhoging tegen scoliose?
Nee, daar is geen bewijs voor. Geen richtlijn of ziekenhuis noemt ze als behandeling van een echte scoliose. Is de rug scheef door een verschil in beenlengte, dan is dat iets anders; dat beoordeelt de arts eerst.
Mag mijn kind sporten?
Ja. Geen sport is in het bijzonder aan- of afgeraden.
Mijn kind heeft ongelijke benen en een scheve rug. Is dat scoliose?
Niet altijd. Een verschil in beenlengte kan de rug scheef laten staan. De arts meet eerst de benen en kijkt dan of de rug recht wordt als het verschil is opgevuld. Zie de pagina Beenlengteverschil.
Staat uw vraag er niet bij? Bel 085 02 90 556 of bekijk alle vragen en antwoorden.
Bronnen
- Nederlands Centrum Jeugdgezondheid en TNO. JGZ-richtlijn Houding en bewegen (opent in een nieuw tabblad). 2020, op de site aangeduid als in herziening.
- Zorg voor Beweging (Nederlandse Orthopaedische Vereniging). Scoliose (opent in een nieuw tabblad).
- UMCG. Behandeling van scoliose (opent in een nieuw tabblad).
- Erasmus MC Sophia. Brace behandeling scoliose (opent in een nieuw tabblad).
- Weinstein SL e.a. Effects of bracing in adolescents with idiopathic scoliosis (opent in een nieuw tabblad). New England Journal of Medicine 2013;369(16):1512-21.
- Negrini S e.a. Braces for idiopathic scoliosis in adolescents (Cochrane-overzicht) (opent in een nieuw tabblad). Samenvatting gepubliceerd in Spine 2016.
- Romano M e.a. Exercises for adolescent idiopathic scoliosis (opent in een nieuw tabblad). Cochrane Database of Systematic Reviews 2012;(8):CD007837.
- Zabjek KF e.a. Acute postural adaptations induced by a shoe lift in idiopathic scoliosis patients (opent in een nieuw tabblad). European Spine Journal 2001;10(2):107-13.
- Nederlands Centrum Jeugdgezondheid en TNO. JGZ-richtlijn Extremiteiten (opent in een nieuw tabblad). 2019, paragraaf Beenlengteverschil.
Deze pagina vervangt geen onderzoek door een arts. Ziet u een scheve rug bij uw kind, maak dan een afspraak bij de jeugdarts of huisarts.
